Λεπτομέρειες

ngnm

Ιστορία Κοινωνικών Κινημάτων

01 Μάι 2025

Stefo Benlisoy*

Το γεγονός ότι η γιορτή των εργαζομένων η 1ης Μαΐου έχει μακρά ιστορία σε αυτά τα εδάφη συχνά παραβλέπεται. Αν και η 1η Μαΐου φέρνει στο μυαλό τις γιγαντιαίες διαδηλώσεις της δεκαετίας του '70, θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι οι εορτασμοί έχουν ιστορία πάνω από εκατό χρόνια. Από την άλλη πλευρά, το ερώτημα για το πότε γιορτάστηκε για πρώτη φορά η 1η Μαΐου στην Κωνσταντινούπολη έχει αντιφατικές απαντήσεις ακόμη και σήμερα. Σε μελέτες σχετικά με τους εορτασμούς της 1ης Μαΐου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και την Τουρκία, μπορεί να αναφερθεί ότι οι πρώτοι εορτασμοί στην πρωτεύουσα πραγματοποιήθηκαν το 1910, το 1911, το 1912 και ακόμη και το 1921. Το άρθρο που ακολουθεί έχει ως στόχο να δώσει μια οριστική απάντηση στο ερώτημα αυτό, βασικόμενοι στις αφηγήσεις των μαρτύρων της εποχής.

Το σημείο καμπής στην ιστορία του οθωμανικού εργατικού κινήματος και του σοσιαλισμού ήταν η συνταγματική επανάσταση του 1908 κατά της τυραννίας του Αμπντούλ Χαμίτ Β'. Οι συνθήκες που δημιουργήθηκαν από τη διαδικασία, η οποία ξεκίνησε ως στρατιωτικό κίνημα, οδήγησαν σε μια οργανωτική ώθηση της εργατικής τάξης στα εμπορικά και βιομηχανικά κέντρα της οθωμανικής χώρας τις επόμενες εβδομάδες και σε ένα κύμα απεργιών με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Με τη συνταγματική επανάσταση, η γενικότερη κινητοποίηση στην πολιτική σφαίρα οδήγησε στην εμφάνιση ενός αδύναμου σοσιαλιστικού κινήματος. Η άνιση διείσδυση του καπιταλισμού σε αυτή την τεράστια αυτοκρατορία οδηγεί στην κατακερματισμένη και άνιση ανάπτυξη του σοσιαλιστικού κινήματος. Από τους Βούλγαρους και τους Μακεδόνες σοσιαλιστές μέχρι το αρμενικό επαναστατικό κίνημα, από τη Σοσιαλιστική Εργατική Ομοσπονδία Θεσσαλονίκης (τη γνωστή Φεντερασιόν) μέχρι το Οθωμανικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (OSF), πολλοί φορείς συμμετείχαν στο οθωμανικό σοσιαλιστικό κίνημα.

Ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στη μελέτη του οθωμανικού εργατικού κινήματος και της οργάνωσής του είναι ο πολυθρησκευτικός, πολυεθνικός και πολυγλωσσικός χαρακτήρας της οθωμανικής εργατικής τάξης. Αυτό το χαρακτηριστικό οδηγεί τον ερευνητή, η νοητική συγκρότηση του οποίου διαμορφώνεται αναπόφευκτα από τις παραδοχές της εποχής των εθνικών κρατών, να αντιλαμβάνεται την ιστορία της οθωμανικής εργατικής τάξης ως προκαταρκτικό στάδιο της ταξικής ιστορίας των σύγχρονων εθνικών κρατών με οθωμανικά κατάλοιπα. Έτσι, συχνά παραβλέπεται ο πολυθρησκευτικός/εθνικοποιημένος/γλωσσικός χαρακτήρας της εργατικής τάξης και επιχειρείται η αναδρομική συγγραφή μιας "εθνικής" ιστορίας της εργατικής τάξης.

Ωστόσο, όπως θα δούμε παρακάτω, οι σοσιαλιστικές οργανώσεις, όπως και το εργατικό κίνημα στην οθωμανική πρωτεύουσα, είχαν έναν πολυθρησκευτικό/εθνικό/εθνοτικό χαρακτήρα και αυτό ήταν το χαρακτηριστικό τους.

Οι πρώτοι εορτασμοί της 1ης Μαΐου στην οθωμανική πρωτεύουσα

Ο "εορτασμός" της 1ης Μαΐου στην Κωνσταντινούπολη το 1909 ήταν αρκετά μετριοπαθής. Η εξέγερση της 31ης Μαρτίου ήταν ακόμη νωπή και η πρωτεύουσα βρισκόταν υπό στρατιωτικό νόμο, οπότε δεν υπήρχαν ευνοϊκές συνθήκες για εορτασμούς της Πρωτομαγιάς. Παρ' όλα αυτά, ο Στέφανος Παπαδόπουλος, ανταποκριτής στην Κωνσταντινούπολη της βουλγαρικής εφημερίδας RabotniçeskaIskra (Εργατική Σπίθα), θυμάται ότι το 1909, ο ίδιος, ο εργάτης του τυπογραφείου Theodor Sivaçef, ο δάσκαλος και δημοσιογράφος Νίκος Γιαννός, ο Hüseyin Hilmi, ο οποίος αργότερα θα εξέδιδε την εφημερίδα İştirak, και φίλοι του οργάνωσαν ένα ταξίδι στο Kağıthane με την ευκαιρία της 1ης Μαΐου. Ο Παπαδόπουλος διηγείται ότι στη γιορτή ο Hilmi ζήτησε να...

Περισσότερα …