Λεπτομέρειες

ngnm

Πολιτισμός - Τέχνη

27 Ιουλίου 2026

Εξετάζοντας το έργο του στη μουσική και το θέατρο, στην ποίηση και τις εικαστικές τέχνες, έχω παρατηρήσει ότι ο Αμερικανός John Cage προτιμούσε μια δομή χωρίς εστίαση, χωρίς ιεραρχία και μη γραμμική· δηλαδή, τα έργα του στα διάφορα μέσα αποτελούνται από συλλογές στοιχείων που παρουσιάζονται χωρίς κορύφωση και χωρίς σαφή αρχή ή τέλος. Αυτή είναι λιγότερο μια αρνητική δομή, παρόλο που την περιγράφω αρνητικά, και περισσότερο μια οραματική αισθητική και πολιτική εναλλακτική. Δημιουργώντας καλλιτεχνικά πρότυπα διάχυσης και ελευθερίας, ο Cage είναι ένας ελευθεριακός αναρχικός.

Αυτό που κάνει την τέχνη του Cage ξεχωριστή, και κατά τη γνώμη μου πολιτικά πρωτότυπη, είναι ότι η ριζοσπαστική πολιτική του εκφραζόταν όχι σε αποφάσεις περιεχομένου αλλά μορφής. Για παράδειγμα, ένα χαρακτηριστικό σχεδόν όλων των έργων του για μεγάλα σύνολα είναι ότι δεν χρειάζονται μαέστρο. Κατ’ επέκταση, το έργο υπονοεί ότι και έξω από τη μουσική, όπως και μέσα σε αυτήν, είναι δυνατό να δημιουργηθούν κοινωνικοί μηχανισμοί που επίσης μπορούν να λειτουργούν χωρίς διευθυντές, χωρίς αρχηγούς. Με άλλα λόγια, στη μορφή της τέχνης του, στη μορφή της εκτέλεσης, υπάρχει μια αναπαράσταση μιας ιδανικής πολιτείας.

Ακριβώς μέσω της παραίτησης από τις παραδοσιακές δυνατότητες άσκησης εξουσίας ο Cage έλαβε ουσιαστικά πολιτικές αποφάσεις. Οι παρτιτούρες του είναι σχεδιασμένες ώστε να ενθαρρύνουν μεγαλύτερη ποικιλία ερμηνειών απ’ ό,τι συνήθως. Δεν υπάρχει «σωστός τρόπος» να εκτελεστούν, αν και υπάρχουν λάθος τρόποι, ιδιαίτερα όταν ένας εκτελεστής παραβιάζει οδηγίες που δεν έχουν αφεθεί στην τύχη. Μια δεύτερη αντανάκλαση της πολιτικής του Cage ήταν η σύνθεση μουσικής για ένα σύνολο ίσων, ακόμη κι όταν ο ίδιος ήταν ένας από τους εκτελεστές, αντιστεκόμενος έτσι σε συμβατικές ιεραρχικές μορφές όπως ο σολίστας με συνοδευτική ομάδα. (Το γεγονός ότι αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό ίσχυε πάντα με οδηγεί να πιστεύω ότι ο Cage ασπαζόταν την εξισωτική αισθητική του πολύ πριν αποκτήσει συνείδηση αυτής.) Τρίτον, η αρχή της ισότητας επεκτείνεται και στα υλικά της τέχνης του. Όχι μόνο όλες οι νότες είναι ίσες, αλλά και όλα τα όργανα είναι ίσα, ανεξάρτητα από τη θέση τους στη μουσική παράδοση. Στο Credo in Us (1942), για παράδειγμα, το πιάνο δεν έχει μεγαλύτερη παρουσία από ένα οικιακό ραδιόφωνο· όλα βρίσκονται στην ίδια απόσταση από το κοινό. Τέταρτον, παρουσίαζε τη μουσική του σε γυμναστήρια όσο και σε όπερες, με την παραδοχή ότι όλοι οι χώροι είναι εξίσου νόμιμοι.

Στο βιβλίο του «Notations» (1968), όπου ο Cage παρουσίασε σε αλφαβητική σειρά μία σελίδα παρτιτούρας από κάθε συνθέτη που συμμετείχε, η ριζοσπαστική παραδοχή είναι ότι ο επιμελητής δεν έχει περισσότερη εξουσία από τον αναγνώστη στην απονομή αξίας. Τίποτα δεν προβάλλεται επειδή τοποθετείται πριν από τα άλλα ή επειδή το όνομά του βρίσκεται στο εξώφυλλο του βιβλίου. Η απουσία ιεραρχίας και επιμελητικής διάκρισης σε αυτό το βιβλίο αντανακλά επίσης την πολιτική του. (Ένας παραδοσιακός επιμελητής θα χαρακτήριζε περιφρονητικά ένα βιβλίο όπως το «Notations» ως «παραίτηση από την επαγγελματική ευθύνη».) Όποιος εργάστηκε ποτέ στο θέατρο με τον Cage γνώριζε ότι πίστευε πως κάθε χώρος παράστασης έπρεπε να διαθέτει βολικές εξόδους, ώστε οι θεατές να μπορούν να αποχωρούν όποτε το επιθυμούν. Η αιχμαλώτιση του σώματος κάποιου δεν ήταν...

Περισσότερα …