Λεπτομέρειες

ngnm

Ιστορία Διεθνούς Αναρχικού Κινήματος

22 Μάι 2026

Tom Goyens*

Προς το Θεοκρατικό Κράτος

Από την αρχή, οι αναρχικοί υποψιάζονταν ότι η επανάσταση στο Ιράν ίσως κατέληγε όχι στην ελευθερία, αλλά στην κυριαρχία του κλήρου. Σήμερα, με το πλεονέκτημα της ιστορικής απόστασης, ο θρησκευτικός χαρακτήρας της επανάστασης φαίνεται προφανής. Όμως, κατά τη διάρκεια του 1978 και στις αρχές του 1979, τα γεγονότα στο Ιράν παρέμεναν ρευστά και αβέβαια. Παρ’ όλα αυτά, οι αναρχικοί διέκριναν νωρίς τον κίνδυνο. Εδώ και καιρό εχθρικοί απέναντι στην εκκλησιαστική εξουσία και τη σιωπηλή τυραννία της ευσέβειας, θεωρούσαν τη θεοκρατική πολιτική εγγενώς εχθρική προς την ανθρώπινη χειραφέτηση.

Εν μέσω των διαδηλώσεων του τέλους του 1978, η Γαλλίδα αναρχική και πρώην ιεραπόστολος Marie-Madeleine Hermet, παρατήρησε ότι η επαναστατική ενέργεια ανάμεσα στις φτωχές και αναλφάβητες μάζες εκφραζόταν ολοένα και περισσότερο με θρησκευτικούς όρους. Ακόμη πιο ανησυχητικό ήταν αυτό που περιέγραφε ως «λατρεία προσωπικότητας γύρω από τον Αγιατολάχ Χομεϊνί», κάτι που έδινε στην εξέγερση κατά του Σάχη «τον αέρα μιας σταυροφορίας». 1

Ακόμη κι αν οι σιίτες εκσυγχρονιστές συνεργάζονταν με διανοούμενους που έγερναν προς τον μαρξισμό, με στόχο κάτι που να μοιάζει με «ισλαμικό σοσιαλισμό», η Hermet αμφέβαλλε αν μια τέτοια σύνθεση θα μπορούσε να επιβιώσει. Μια συμμαχία ανάμεσα στους μουλάδες και τους μαρξιστές, πίστευε, θα αποδεικνυόταν βαθιά «ανησυχητική». 2

Αντλώντας παραδείγματα από την ιστορία, η Hermet υπενθύμιζε στους αναγνώστες ότι οι επαναστάσεις συχνά δεν καταλήγουν στην απελευθέρωση, αλλά στην αποκατάσταση της τάξης. Οξύνει το επιχείρημά της με μια εντυπωσιακή εικόνα: «Οι Σταυροφόροι ήταν καλά οπλισμένοι “στρατιώτες” όταν μπήκαν στην Ιερουσαλήμ. Έτσι, ίσως να είναι τελικά ένας μουσουλμανικός στρατός, με κόκκινα τάγματα, που θα αποκαταστήσει την τάξη στο Ιράν!» 3

Άλλοι ελευθεριακοί συγγραφείς ανησυχούσαν λιγότερο για τον ίδιο τον Χομεϊνί ως άτομο και περισσότερο για τον εκκλησιαστικό μηχανισμό που τον περιέβαλλε. Ο Shahin, γράφοντας στην (αγγλική) εφημερίδα «Freedom», προειδοποιούσε ότι η θρησκευτική εξουσία διοχετευόταν μέσα από ένα τεράστιο δίκτυο μουλάδων και τζαμιών που διαμόρφωνε την καθημερινή ζωή. «Το πρόβλημα θα ήταν ο φανατισμός εκατοντάδων μικρών αξιωματούχων», έγραφε ο Shahin. «Σκεφτείτε τους ιερείς στην Ιρλανδία». 4

Δεν ήταν όλοι οι αναρχικοί παρατηρητές εξίσου ανήσυχοι τους πρώτους μήνες του 1979. Γράφοντας τον Ιανουάριο, ο Alain Sauvage υποστήριζε ότι, παρ΄ότι το Ισλάμ έτεινε «να αποχαυνώνει και να πειθαρχεί τις μάζες», ο σιιτισμός ίσως επέτρεπε μια πιο θετική πολιτική εξέλιξη. Εξάλλου, αναρωτιόταν, «πώς θα μπορούσε κανείς να φανταστεί ένα καθεστώς χειρότερο από εκείνο του Σάχη του Ιράν;» 5

Ωστόσο, μετά τις 11 Φεβρουαρίου 1979, η κατεύθυνση της επανάστασης έγινε πιο δύσκολο να αγνοηθεί. Το καθεστώς του Σάχη κατέρρευσε, ο Χομεϊνί πήρε την εξουσία και τα θεσμικά θεμέλια της Ισλαμικής Δημοκρατίας άρχισαν γρήγορα να διαμορφώνονται. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης ιδρύθηκαν τον Μάιο και, μέχρι τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου, ο Χομεϊνί κατάγγελνε τόσο τους φιλελεύθερους όσο και τους αριστερούς ως αντεπαναστάτες εχθρικούς προς το Ισλάμ.

Για πολλούς ελευθεριακούς σχολιαστές, η επανάσταση έμοιαζε πλέον να επιβεβαιώνει τους χειρότερους φόβους τους. Η θρησκεία είχε γίνει ο κεντρικός μηχανισμός κυριαρχίας. Η Hermet χαρακτήρισε τα γεγονότα στο Ιράν ως μια «οπισθοδρομική επανάσταση», το αντίθετο μιας γνήσιας χειραφετητικής διαδικασίας.6 Η ιταλική εφημερίδα «Rivista Anarchica» υποστήριζε...

Περισσότερα …