Λεπτομέρειες

ngnm

Ιστορία Διεθνούς Αναρχικού Κινήματος

20 Φεβρουαρίου 2026

Tom Goyens*

Η μετασχηματιστική «νέα κοινωνική ιστορία» που αναδύθηκε τη δεκαετία του 1960 αποτέλεσε σημαντικό όφελος για το επάγγελμα του ιστορικού, ιδιαίτερα για την ιστορία της εργασίας και της μετανάστευσης — δύο πυλώνες ουσιώδεις για την κατανόηση του αναρχισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, παρά τις δυνατότητές του, ο αναρχισμός παρέμεινε ένα περιθωριακό θέμα στη συγγραφική παραγωγή των δεκαετιών 1960 και του 1970. Οι λόγοι αυτής της παραμέλησης είναι τόσο σύνθετοι όσο και το ίδιο το κίνημα, καθώς διαμορφώθηκαν από ιδεολογικές προκαταλήψεις, γλωσσικά εμπόδια και εσωτερικές διεργασίες μεταξύ των αναρχικών.

Η πρόσβαση στο παρελθόν του αναρχισμού δεν ήταν —και δεν είναι— εύκολη υπόθεση. Δεν υπάρχουν, βεβαίως, κομματικά ή εκλογικά αρχεία. Ο πραγματικός θησαυρός για τους ιστορικούς βρίσκεται στις επιστολές και τις εφημερίδες, οι οποίες όμως είναι διάσπαρτες σε πολυάριθμα αρχεία σε διαφορετικές χώρες και, το πιο δύσκολο απ’ όλα, είναι κυρίως γραμμένες σε γλώσσες διαφορετικές από την αγγλική. Έτσι, οι κρίσιμες μεταναστευτικές ρίζες του αμερικανικού αναρχισμού παραβλέφθηκαν. Αυτό το γλωσσικό και πολιτισμικό χάσμα σήμαινε ότι μια ολοκληρωμένη αφήγηση του αναρχισμού —ιδίως του μεταναστευτικού αναρχισμού— παρέμενε απρόσιτη για δεκαετίες.

Παρ’ όλα αυτά τα ακαδημαϊκά εμπόδια, μια αναζωπύρωση αναρχικών ιδεών και πρακτικών σημειώθηκε στο αναδυόμενο φοιτητικό κίνημα και στους Students for a Democratic Society (SDS) κατά τη δεκαετία του 1960. Μη ιεραρχικές μορφές οργάνωσης, αλληλοβοήθεια, λήψη αποφάσεων με συναίνεση, προεικονιστική πολιτική (σ.τ.μ.: prefigurative politics) και άμεση δράση είτε τέθηκαν σε δοκιμή είτε συζητήθηκαν. Μαζί τους ήρθε και ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για την αναρχική παράδοση που κειτόταν θαμμένη σε αρχεία και σε εξαντλημένα βιβλία και φυλλάδια. Κυκλοφόρησαν αρκετές ανθολογίες αναρχικών κειμένων (τουλάχιστον όσες ήταν διαθέσιμες στα αγγλικά) στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Βρετανία. Ωστόσο, λίγοι ιστορικοί παρατήρησαν το γεγονός ότι ο αναρχισμός, τελικά, δεν είχε ποτέ πεθάνει.

Επιπλέον, πολλοί αναρχικοί αγωνιστές της δεκαετίας του 1960 και του 1970 δίσταζαν να ασχοληθούν και να επανερμηνεύσουν την ιστορία τους, ιδίως σε αντίθεση με τους μαρξιστές, οι οποίοι ήταν περισσότερο οργανωμένοι στην τεκμηρίωση της κληρονομιάς τους. Ο Terry Perlin υπήρξε ένας από τους νέους ιστορικούς του αναρχισμού που πίστευαν ότι οι αναρχικοί της δεκαετίας του 1970 ήταν απορροφημένοι από το παρόν και στέκονταν αμήχανοι απέναντι στο παρελθόν. Εντόπισε μια «περιφρόνηση για το παρελθόν», μια λογική «ασυνείδητης πρωτοπορίας», όχι τόσο αντι-ιστορική όσο α-ιστορική. Δεν τον εξέπληξε, επομένως, το γεγονός ότι «η αναβίωση της αναρχικής δραστηριότητας τη δεκαετία του 1960 και του 1970 δεν προκάλεσε καμία ιδιαίτερη νοσταλγία».¹

Αυτές οι δυσκολίες εντάθηκαν από μια μαρξιστική προκατάληψη μεταξύ των ριζοσπαστών ιστορικών, η οποία επέμενε ακόμη και όταν η Νέα Αριστερά της δεκαετίας του 1960 ασκούσε κριτική στον δογματικό μαρξισμό και στο Κομμουνιστικό Κόμμα. Οι μαρξιστές ιστορικοί έτειναν να αντιμετωπίζουν τον αναρχισμό ως κάτι παράλογο, ως ένα κίνημα που κάποτε εμφανίστηκε, έδρασε λίγο και ύστερα εξέλιπε χωρίς ιδιαίτερες συνέπειες. Ο ριζοσπάστης κοινωνιολόγος C. Wright Mills, για παράδειγμα, σχεδίαζε κάποτε να επιμεληθεί έναν τόμο με τίτλο Anarchists, Criminals, Deviants, βλέποντας τον αναρχισμό ως έναν «άξονα» του μαρξισμού. Ωστόσο, ο Mills γνώριζε ελάχιστα για τον αναρχισμό και δεν άφησε καμία σοβαρή έρευνα για την ιστορία του. Ο μαθητής του, κοινωνιολόγος Irving Horowitz,...

Περισσότερα …