Προλογικό Σημείωμα*: Ένα άγνωστο σε πολλούς ιστορικό και συνάμα διαχρονικό κείμενο του Ουκρανού αναρχικού Νέστορ Μαχνό, το οποίο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό “Delo Truda” (Εργατική υπόθεση), N°4 τον Σεπτέμβριο του 1925. Σε αυτό το μικρό αλλά φρέσκο άρθρο, ο Νέστωρ Μαχνό, αναλύει την αναγκαιότητα προσαρμογής του αναρχικού κινήματος στις σύγχρονες μεθόδους κοινωνικής δράσης. Αξίζει να το θυμόμαστε και στις μέρες μας.
Ο αναρχισμός δεν είναι απλώς ένα δόγμα που ασχολείται με την κοινωνική πτυχή της ανθρώπινης ζωής, με τη στενή έννοια με την οποία ο όρος χρησιμοποιείται στα πολιτικά λεξικά και, στις συναντήσεις, από τους προπαγανδιστές ομιλητές μας: ο αναρχισμός είναι επίσης η μελέτη της ανθρώπινης ζωής γενικότερα.
Κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας της συνολικής εικόνας του κόσμου, ο αναρχισμός έχει θέσει στον εαυτό του ένα πολύ συγκεκριμένο καθήκον: να περιλάβει τον κόσμο στο σύνολό του, παραμερίζοντας κάθε είδους εμπόδια, παρόντα και μελλοντικά, που μπορεί να θέτει η αστική καπιταλιστική επιστήμη και τεχνολογία, με στόχο να παρέχει στην ανθρωπότητα την πιο εξαντλητική δυνατή εξήγηση της ύπαρξης σε αυτόν τον κόσμο και να διαμορφώσει την καλύτερη δυνατή ομάδα όλων των προβλημάτων που μπορεί να αντιμετωπίσει. Αυτή η προσέγγιση θα πρέπει να βοηθήσει την ανθρωπότητα να αναπτύξει συνείδηση του αναρχισμού που, απ' όσο γνωρίζω, είναι φυσικά εγγενής σε εμάς στο βαθμό που η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει συνεχώς μερικές εκδηλώσεις του.
Μόνο με βάση τη βούληση του ατόμου μπορούν οι αναρχικές διδασκαλίες να ενσωματωθούν στην πραγματική ζωή και να ανοίξουν ένα μονοπάτι που θα βοηθήσει την ανθρωπότητα να διώξει κάθε πνεύμα υποταγής από τους κόλπους της.
Ο αναρχισμός δεν γνωρίζει όρια στην ανάπτυξή του.
Ο αναρχισμός δεν αναγνωρίζει καμία όχθη μέσα στην οποία θα μπορούσε να περιοριστεί και να σταθεροποιηθεί.
Ο αναρχισμός, όπως και η ανθρώπινη ύπαρξη γενικά, δεν έχει οριστικές φόρμουλες για τις φιλοδοξίες και τους στόχους του.
Κατά τη γνώμη μου, το δικαίωμα κάθε ατόμου στην απεριόριστη ελευθερία, όπως ορίζεται από τα θεωρητικά αξιώματα του αναρχισμού, είναι μόνο ένα μέσο με το οποίο ο αναρχισμός μπορεί να επιτύχει την λίγο-πολύ ολοκληρωμένη έκφρασή του, ενώ παράλληλα συνεχίζει να αναπτύσσεται. Και μόνο εδώ ο αναρχισμός γίνεται σαφής για τον καθένα μας: έχοντας εξορίσει από την ανθρωπότητα αυτό το πνεύμα υποταγής που έχει τεχνητά ενσταλαχτεί σε αυτήν, ο αναρχισμός στη συνέχεια γίνεται η ηγετική ιδέα για τις ανθρώπινες μάζες στην πορεία τους προς την επίτευξη όλων των στόχων τους.
Θεωρητικά, ο αναρχισμός στις μέρες μας εξακολουθεί να θεωρείται αδύναμος, κακώς ανεπτυγμένος και μάλιστα -θα έλεγαν κάποιοι- συχνά ερμηνευμένος λανθασμένα από πολλές απόψεις. Ωστόσο, οι υποστηρικτές του -λένε- έχουν πολλά να πουν γι' αυτόν: πολλοί φλυαρούν συνεχώς γι' αυτόν, αγωνίζονται ενεργά και μερικές φορές παραπονιούνται για την έλλειψη επιτυχίας του (φαντάζομαι, σε αυτή την τελευταία περίπτωση, ότι αυτή η στάση οφείλεται στην αποτυχία να επινοηθούν, μέσω της έρευνας, τα κοινωνικά μέσα που είναι ζωτικής σημασίας για τον αναρχισμό, προκειμένου να αποκτήσει μια θέση στη σύγχρονη κοινωνία...).
Στην πραγματικότητα, όπου υπάρχει ανθρώπινη ζωή, ο αναρχισμός είναι ζωντανός. Από την άλλη πλευρά, γίνεται προσιτός στο άτομο μόνο όταν καυχιέται για προπαγανδιστές και αγωνιστές, οι οποίοι έχουν ειλικρινά και ολοκληρωτικά διακόψει τους δεσμούς τους με τη νοοτροπία του δουλοπάροικου της εποχής μας, κάτι, παρεμπιπτόντως, που φέρνει άγριες διώξεις πάνω τους. Τέτοιοι αγωνιστές επιδιώκουν να υπηρετήσουν τις πεποιθήσεις τους ανιδιοτελώς, χωρίς φόβο να αποκαλύψουν ανυποψίαστες πτυχές στην πορεία της ανάπτυξής τους, ώστε να τις αφομοιώσουν καλύτερα καθώς προχωρούν, αν χρειαστεί, και με αυτόν τον τρόπο ανοίγουν το δρόμο για την επιτυχία του αναρχικού πνεύματος έναντι του πνεύματος της υποταγής.
Από τα παραπάνω προκύπτουν δύο θέσεις:
Το πρώτο είναι ότι ο αναρχισμός υιοθετεί μια ποικιλία εκφράσεων και μορφών, διατηρώντας παράλληλα μια τέλεια ακεραιότητα στα ουσιώδη στοιχεία του.
Το δεύτερο είναι ότι ο αναρχισμός είναι εγγενώς επαναστατικός και μπορεί να υιοθετήσει μόνο επαναστατικούς τρόπους δράσης στον αγώνα ενάντια στους καταπιεστές του.
Κατά τη διάρκεια του επαναστατικού του αγώνα, ο αναρχισμός όχι μόνο ανατρέπει τις κυβερνήσεις και απορρίπτει τους νόμους τους, αλλά και καταστρέφει την κοινωνία που γέννησε τις αξίες του, τα «ήθη» του και την «ηθική» του, κάτι που τον καθιστά ολοένα και πιο γνωστό και κατανοητό από τα καταπιεσμένα τμήματα της ανθρωπότητας.
Όλα αυτά μας ωθούν στην ακλόνητη πεποίθηση ότι ο αναρχισμός στην εποχή μας δεν μπορεί πλέον να παραμένει περιτοιχισμένος στις στενές παραμέτρους μιας περιθωριακής σκέψης, στην οποία προσυπογράφουν μόνο μερικές μικροσκοπικές ομάδες που λειτουργούν μεμονωμένα. Η φυσική επιρροή του αναρχισμού στην ψυχή των ανθρώπινων μαζών που αγωνίζονται είναι πολύ εμφανής. Αλλά αν η επιρροή του αναρχισμού πρόκειται να αφομοιωθεί από τις μάζες με συνειδητό τρόπο, ο αναρχισμός πρέπει πλέον να οπλιστεί με νέες προσεγγίσεις και να ξεκινήσει το δρόμο της κοινωνικής δράσης τώρα, στην εποχή μας.
*Μετάφραση: Αργύρης Αργυριάδης.
