[Κριτική βιβλίου]
Η Nina Gourianova (Νίνα Γκουριανόβα) υποστηρίζει ότι η πρώιμη ρωσική αβανγκάρντ (1910-18) αποτέλεσε μια δημιουργική (και απολύτως ασύστηματη) έκρηξη που αξίζει να εξεταστεί με βάση τους δικούς της όρους και όχι ως πρόδρομος του κονστρουκτιβισμού. Είναι συναρπαστικό, και όποιος ενδιαφέρεται για τη ρωσική τέχνη της πρωτοπορίας θα πρέπει να το διαβάσει.
Υπάρχει όμως κάτι σε αυτό το βιβλίο για όσους ενδιαφέρονται για τον ρωσικό αναρχισμό; Η Gourianova προτείνει ότι αυτοί οι καλλιτέχνες ήταν «οντολογικοί αναρχικοί» (οντολογία: η φιλοσοφία που μελετά την ύπαρξη), αναφέροντας ότι υπάρχουν πολλά στοιχεία αυτού του είδους, αλλά ότι έχουν ελάχιστα κοινά με τον πολιτικό αναρχισμό (σ. 22-23 και σημειώσεις). Αυτό αντανακλά την τρέχουσα ακαδημαϊκή τάση να απορρίπτεται (συχνά χωρίς να γνωρίζει κανείς και πολλά γι’ αυτό) ο «κλασικός» αναρχισμός ενός κινήματος που όντως υπήρξε και προσπάθησε να αλλάξει τον κόσμο, υπέρ του Μαξ Στίρνερ και αυτού που περιγράφεται καλύτερα ως «φιλοσοφικός μηδενισμός».
Ωστόσο, για ένα σύντομο διάστημα, αυτοί οι καλλιτέχνες ήταν στενά συνδεδεμένοι με το αναρχικό κίνημα, ιδίως με την «Anarkhiia» [Αναρχία], την εφημερίδα της Ομοσπονδίας Αναρχικών Ομάδων της Μόσχας. Τα κεφάλαια εννέα και δέκα, ειδικότερα, δείχνουν πώς, κατά την επαναστατική περίοδο του 1918-19, η καλλιτεχνική αναζήτηση νέων τρόπων θέασης επεκτάθηκε σε μια ευρύτερη προσπάθεια εύρεσης νέων τρόπων ζωής.
Από τις αρχές του 1918, σχεδόν σε κάθε τεύχος της «Anarkhiia» συμπεριλαμβανόταν μια ενότητα με τίτλο «Δημιουργία» (Tvorchestvo), αφιερωμένη στην τέχνη και τη λογοτεχνία. Μέχρι την άνοιξη του 1918, οι κύριοι συνεισφέροντες της ήταν ο [Kazimir] Malevich ([Καζίμιρ] Μαλέβιτς) και ο [Aleksandr] Rodchenko ([Αλεξάντρ] Ροντσένκο) (ο οποίος χρησιμοποιούσε επίσης τα ψευδώνυμα Anti και Aleksandr). Η εμπλοκή του Rodchenko με τον αναρχισμό ήταν πολύ ισχυρή, αν και αργότερα προσπάθησε να μην δημοσιοποιήσει αυτό το γεγονός, για προφανείς πολιτικούς λόγους. Δημοσίευσε περίπου είκοσι άρθρα στην «Anarkhiia». Ο Malevich συνέβαλε σε περισσότερα από είκοσι τεύχη,. Ενώ υποστήριξε και οικονομικά την εφημερίδα.
Ο αποστρατευμένος Αλεξέι Γκαν, ο οποίος ενδιαφερόταν ενεργά για το προλεταριακό θέατρο και επρόκειτο να γίνει ένας από τους ηγέτες του κινήματος του κονστρουκτιβισμού στη δεκαετία του 1920, ήταν ο πρώτος συνεισφέρων στην ενότητα τέχνης της «Anarkhiia». Μεταξύ των άλλων συμμετεχόντων ήταν ο Aleksei Morgunov (Αλεξέι Μοργκούνοφ), μέλος της ομάδας του Larionov και αργότερα οπαδός του Σουπρεματισμού του Malevich, καθώς και οι ζωγράφοι Ivan Kliun (Ιβάν Κλιούν), Olga Rozanova (Όλγα Ροζάνοβα) και Nadezhda Udaltsova (Ναντέζντα Ουδαλτσόβα).
Η συμβολή των πρωτοποριακών καλλιτεχνών και ποιητών στην ενότητα «δημιουργικότητα» της «Anarkhiia» ήταν σημαντική, δεδομένου ότι δεν είχαν συμμετάσχει ποτέ πριν σε πολιτικό φόρουμ. Η συμμετοχή τους σε μια αποκλειστικά αναρχική πλατφόρμα υποδηλώνει ότι όχι μόνο αντιλαμβάνονταν την επανάσταση μέσα από το πρίσμα της αναρχικής αισθητικής, ως μια πορεία «προς το νέο όριο», αλλά επίσης επέλεξαν να συνδεθούν με ένα πολιτικό κίνημα που διωκόταν από το μπολσεβίκικο κράτος:
«Αποκαλύπτουμε νέες σελίδες της τέχνης στις νέες αυγές της αναρχίας…
Είμαστε οι πρώτοι που φτάνουμε στα νέα όρια της δημιουργίας, και θα αποκαλύψουμε μια νέα πνοή στον τομέα των λακαρισμένων (lacquered) τεχνών…
Η ισχυρή καταιγίδα της επανάστασης σάρωσε τη σοφίτα (garret), και εμείς, σαν σύννεφα στον ουρανό, πλεύσαμε προς την ελευθερία μας.
Το λάβαρο της αναρχίας είναι το λάβαρο του «εγώ» μας, και το πνεύμα μας, σαν ελεύθερος άνεμος, θα κάνει το δημιουργικό μας έργο να κυματίζει στους απέραντους χώρους της ψυχής.
Εσείς που είστε τολμηροί και νέοι, βιαστείτε να απομακρύνετε τα θραύσματα του διαλυόμενου πηδαλίου. Ξεπλύνετε το αποτύπωμα της κυρίαρχης εξουσίας.
Και, καθαροί, συναντήστε και χτίστε τον κόσμο με επίγνωση της εποχής σας».
[Malevich, «Προς το Νέο Όριο», αρχικά δημοσιευμένο ως «K novoi grani», «Anarkhiia» Νο 31 (1918)] (σ. 220-1)
Τον Ιούνιο του 1918 «οι συμμετέχοντες στην ενότητα “Δημιουργικότητα”» αναφέρθηκαν για πρώτη φορά ως μια συγκεκριμένη ομάδα “αναρχικών καλλιτεχνών”. Οι Aleksei Gan (Αλεξέι Γκαν), Baian Plamen’ (Vladimir Sidorov) (Μπαϊάν Πλάμεν [Βλαντιμίρ Σιντόροφ]), Boris Komarov (Μπόρις Κομάροφ), Kazimir Malevich, Αλεξάντρ Aleksandr Rodchenko, και A. Sviatogor (A. E Agienko) (Α. Σβιατογκόρ [Α. Ε. Αγκιένκο]) σχεδίαζαν να εκδώσουν μια συλλογή με τίτλο «Anarkhiia–Tvorchestvo», ένα εγχείρημα που έμελλε να μην πραγματοποιηθεί ποτέ:
Η εφημερίδα μας δεν μπορεί να διαθέσει περισσότερο χώρο στα ζητήματα της τέχνης και της δημιουργικότητας. Αποφασίσαμε να εκδώσουμε μια συλλογή [άρθρων] που θα ασχολείται αποκλειστικά με τα ζητήματα της καταστροφικής και δημιουργικής καινοτομίας της εποχής μας στην οικοδόμηση του πολιτισμού μας.
Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη:
Το πρώτο μέρος θα είναι η κινητοποίηση· το δεύτερο, η δυναμίτιδα και η μορφή· το τρίτο – η ενημέρωση. Παρακάμπτοντας τους εμπόρους, τους κριτικούς και τους αρχηγούς των κομμάτων… αποφασίσαμε, σαν καταστροφική δυναμίτιδα, να ανυψωθούμε και να βυθιστούμε με τις μορφές της δημιουργικής μας καινοτομίας στην ίδια την καρδιά των μαζών.
[απόσπασμα από διαφήμιση βιβλίου, «Anarkhiia» Νο 72 (30 Μαΐου 1918) (σ. 225)
Η Gourianova έχει επιτελέσει πολύτιμο έργο, παρέχοντας λεπτομέρειες για το τι έγραψαν οι καλλιτέχνες στην «Anarkhiia», καθώς και πληρέστερες μεταφράσεις από ό,τι ήταν διαθέσιμες αλλού. Όμως, τόσο για τους καλλιτέχνες όσο και για τους αναρχικούς, η ελευθερία επρόκειτο να καταργηθεί:
… ο πιο ακριβής και λακωνικός χαρακτηρισμός αυτής της νέας παγίδας [της κρατικής τέχνης] δόθηκε από τον εργάτη του σιδηροδρομικού σταθμού Vladimir Shokin (Βλαντιμίρ Σόκιν) στο “Ήρθε η ώρα”, ένα σημείωμα που απευθυνόταν στους “Συντρόφους Φουτουριστές” στην ενότητα Τεχνών: «Το μόνο πράγμα για το οποίο φωνάζουν τα άρθρα του Friche και τα διατάγματα των λαϊκών επιτρόπων είναι το γεγονός ότι η τέχνη “για την αστική τάξη” έχει αναδιαμορφωθεί σε τέχνη “για το προλεταριάτο”, και αντί για αστικούς χορηγούς θα υπάρχει ένας “κρατικός” χορηγός.
[«Anarkhiia» Νο 74 (1 Ιουνίου 1918)] (σ. 244)
*Nina Gourianova, The Aesthetics of Anarchy: Art and Ideology in the Early Russian Avant-Garde, University of California Press 2012, An Ahmanson-Murphy Fine Arts Book .
**Η κριτική αυτή δημοσιεύεται εδώ: https://www.katesharpleylibrary.net/83bm3h?fbclid=IwY2xjawOoBuZleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFFb1o1WlVlZ09nNWxxQWFyc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHg-4uQh40Gvup1NlDcCLIBqUgDCkuFgdXEA8eZySQIfbUvn1xsiaiaU2iLRq_aem_lBfHxP4PtanOwJUtRu3WgA Μετάφραση: Ούτε Θεός Ούτε Αφέντης
