Στην επίσημη ιστορία των επαναστάσεων, τα γεγονότα συχνά περιγράφονται από την οπτική γωνία των νικητών ή τη λογική του κράτους. Ακόμη και εντός των αριστερών κύκλων, οι εμπειρίες που δεν ταιριάζουν με τις αντιλήψεις της εξουσίας ή της κλασικής κομματικής οργάνωσης παραμένουν κρυφές ή περιθωριοποιημένες.
Ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα αυτών των ξεχασμένων εμπειριών είναι η εμπειρία των αδελφών Magon και των συντρόφων τους στο πλαίσιο της Μεξικανικής Επανάστασης, δηλαδή του επαναστατικού αναρχικού ρεύματος που προέκυψε από το Partido Liberal Mexicano (PLM - Μεξικανικό Φιλελεύθερο Κόμμα) στις αρχές του εικοστού αιώνα.
Παραπλανητικό όνομα;
Το όνομα μπορεί να ακούγεται παραπλανητικό: «Μεξικάνικο Φιλελεύθερο Κόμμα» δεν υπονοεί ούτε επανάσταση ούτε αναρχία. Αλλά αυτό το ιστορικό όνομα δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική πορεία. Το κόμμα ιδρύθηκε αρχικά ως μεταρρυθμιστικό φιλελεύθερο κίνημα ενάντια στη δικτατορία του Borferio Diaz, αλλά γρήγορα εξελίχθηκε, υπό την επίδραση του Ricardo Flores Magon και των συντρόφων του, σε ένα επαναστατικό αναρχικό κίνημα που ζητούσε την κατάργηση της κρατικής και ιδιωτικής ιδιοκτησίας και την οργάνωση της κοινωνίας με βάση τη συνεργασία και την ελευθερία.
Αν και το κόμμα διατήρησε το όνομά του, η ουσία του άλλαξε εντελώς. Και εδώ έρχεται ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα: πώς μπορεί ένα αυθεντικό πείραμα αναρχίας να διαγραφεί μόνο και μόνο επειδή το όνομά του δεν ταιριάζει με τις έτοιμες ταξινομήσεις;
Χωρίς πατρίδα, χωρίς εξουσία, χωρίς ηγεσία
Οι Μαγονιστές δεν επιδίωξαν την εξουσία, δεν σχημάτισαν κυβέρνηση και δεν πρότειναν ένα μεταβατικό σχέδιο. Απέρριψαν την ιδέα του κράτους ως «προσωρινού» ή «επαναστατικού» εργαλείου. Πίστευαν μόνο σε μια οριζόντια αυτορρύθμιση, βασισμένη στην αλληλεγγύη, που αναδύεται από τα ίδια τα σπλάγχνα των κοινοτήτων και δεν επιβάλλεται από τα πάνω.
Από την ύπαιθρο ξεκινά η επανάσταση
Αυτός ο ριζοσπαστισμός τους έκανε άφθαρτους στις μαρξιστικές σαρδέλες του Λένιν (σ.τ.μ.: Lenin Marxist sardines στο αγγλικό κείμενο), που χαρακτηρίζουν την επανάσταση ως μια οργανωμένη μεταβίβαση εξουσίας από τη μία τάξη στην άλλη μέσω του κρατικού συστήματος.
Σε μια εποχή που οι περισσότερες επαναστατικές δυνάμεις επικεντρώνονταν στην εργατική τάξη, οι Μαγονιστές επέλεξαν να σταθούν στο πλευρό των αγροτών, των αυτοχθόνων πληθυσμών και των περιθωριοποιημένων της υπαίθρου. Στους αγρότες δεν έβλεπαν ούτε ένα βάρος ούτε ένα κοπάδι έτοιμο να καθοδηγηθεί, αλλά μια υποκείμενη δύναμη για εξέγερση και αυτορρύθμιση.
Αυτή η θέση τους έφερε σε αντίθεση με μεγάλο μέρος της «επίσημης Αριστεράς», η οποία συχνά υποτιμούσε την αξία των αγροτικών και λαϊκών πολιτισμών, θεωρώντας τους καθυστερημένους ή μη ταξικούς.
Οργανωμένοι χωρίς πυραμίδα
Ακόμη και μέσα στη λεγόμενη «Junta Organizadora del PLM» (το συμβούλιο του κόμματος) δεν υπήρχε κομματική γραφειοκρατία και δεν αποτελούσε κλειστό κέντρο λήψης αποφάσεων. Η Guanta δεν συνιστούσε ούτε μια στρατιωτική ούτε μια αυταρχική ηγεσία, αλλά μια συντονιστική επιτροπή με στόχο την υποστήριξη του αγώνα, τη διανομή πόρων, τον συντονισμό των μέσων ενημέρωσης και τον πολιτικό συντονισμό, ειδικά από την εξορία.
Με αυτή την έννοια, οι Μαγονιστές δεν ήταν ένα κόμμα με την παραδοσιακή έννοια, αλλά ένα οριζόντιο, δικτυωμένο επαναστατικό κίνημα που ξεπερνούσε τις γνωστές θεσμικές μορφές της εποχής τους.
Γιατί η εμπειρία τους ήταν ασαφής;
Όλοι αυτοί οι λόγοι έκαναν τους Μαγονιστές μια μοναδική, αλλά και δυσάρεστη περίπτωση για την επίσημη χρονολόγηση:
Δεν μπορούν να θεωρηθούν εθνικοί ήρωες, επειδή απέρριψαν το εθνικό κράτος από την ίδρυσή του.
Δεν μπορούν να συμπεριληφθούν στην ιστορία του αριστερού κινήματος, επειδή απέρριψαν κάθε μορφή εξουσίας.
Δεν μπορούν να αποτελέσουν μέρος των αφηγήσεων περί βιομηχανικής ανάπτυξης, επειδή πόνταραν στις αγροτικές και περιθωριοποιημένες κοινότητες.
Επιπλέον, αποτέλεσαν αντικείμενο βίαιης καταστολής, ειδικά στην αμερικανική εξορία, όπου ο Ricardo Flores Magon πέθανε στη φυλακή το 1922, μετά από χρόνια εξορίας και διώξεων. Δεν τους δόθηκε χρόνος να αφήσουν ένα θεσμικό έργο. Αλλά άφησαν ένα ζωντανό αποτύπωμα στην επαναστατική συνείδηση και στις ρίζες της μεξικανικής επανάστασης που ξεπέρασε κάθε προσπάθεια αφομοίωσης.
Χαιρετισμοί σε όσους δεν ταιριάζουν στα βιβλία ιστορίας
Οι Μαγονιστές δεν χρειάζονται αγάλματα και επίσημες γιορτές. Αντ' αυτού, χρειάζονται κάποιον να ανακαλύψει εκ νέου την εμπειρία τους, όχι ως ένα τελειωμένο παρελθόν, αλλά ως μια ζωντανή κληρονομιά. Μας υπενθυμίζουν ότι μια επανάσταση δεν μετριέται από τον αριθμό των υπουργείων που δημιουργεί, αλλά από το βαθμό ριζοσπαστικοποίησης που καταρρίπτει το υπάρχον σύστημα.
Χαιρετίζω όλους όσους αρνήθηκαν να παγιδευτούν, να γίνουν εθελοντές και να υποκύψουν. Ζήτω οι Μαγονιστές.
Nourreddine Charrad
*Μετάφραση: Ούτε Θεός Ούτε Αφέντης.
