Σημείωση Μεταφραστή*: Σε αυτό το ιστορικό κείμενο του 1862, ο Μπακούνιν αναπτύσσει που τάσσεται ιδεολογικά. Έχει απορρίψει την εξουσία και πλέον στέκεται υπέρμαχος του Αντιαυταρχικού Σοσιαλισμού με στόχο την άνευ όρων Ελευθερία όπως εκείνος δηλώνει. Το κείμενό του παραμένει διαχρονικά επίκαιρο υπενθυμίζοντας ότι ο αγώνας για την Ελευθερία περνάει εκτός των κομμάτων, των πεφωτισμένων πρωτοποριών και του Κράτους. Αντιτίθεται δε στην πλασματική ελευθερία που προτείνει ο Ρουσώ και οι συν αυτών αστοί δικαιωματιστές.
Είμαι ένας παθιασμένος αναζητητής της αλήθειας (και εξίσου πικραμένος εχθρός των κακοποιητικών μυθοπλασιών) τις οποίες το κόμμα της τάξης, αυτός ο επίσημος, προνομιούχος και ενδιαφερόμενος εκπρόσωπος όλων των περασμένων και παρόντων θρησκειών, μεταφυσικών, πολιτικών, νομικών και «κοινωνικών» θηριωδιών, ισχυρίζεται ότι χρησιμοποιεί ακόμη και σήμερα μόνο και μόνο για να κάνει τον κόσμο ανόητο και να τον υποδουλώσει, είμαι ένας φανατικός εραστής της αλήθειας και της ελευθερίας, τις οποίες θεωρώ το μόνο περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσονται και αυξάνονται η νοημοσύνη, η συνείδηση και η ευτυχία.
Δεν εννοώ την εντελώς τυπική ελευθερία που επιβάλλει, κρίνει και ρυθμίζει το Κράτος, αυτό το αιώνιο ψέμα που στην πραγματικότητα αποτελείται πάντα από τα προνόμια των λίγων που βασίζονται στη δουλεία όλων - ούτε καν την ατομικιστική, εγωιστική, στενή και πλασματική ελευθερία που προτείνει η σχολή του JJ Rousseau και όλα τα άλλα συστήματα ηθικολόγων της ιδιοκτησίας, ο αστικός ιστός της μεσαίας τάξης και ο φιλελευθερισμός - σύμφωνα με την οποία τα λεγόμενα δικαιώματα των ατόμων που «αντιπροσωπεύει» το Κράτος έχουν το όριο στο δικαίωμα όλων, με το οποίο τα δικαιώματα κάθε ατόμου αναγκαστικά, πάντα μειώνονται στο μηδέν. Όχι, θεωρώ μόνο ότι η ελευθερία είναι άξια και πραγματική, όπως υποδηλώνει το όνομά της, η οποία συνίσταται στην πλήρη ανάπτυξη όλων των υλικών, διανοητικών και πνευματικών δυνάμεων που βρίσκονται σε μια δυνητική κατάσταση σε όλους, η ελευθερία που δεν γνωρίζει άλλα όρια εκτός από αυτά που ορίζονται από τους νόμους της δικής μας φύσης, έτσι ώστε να μην υπάρχουν πραγματικά όρια - γιατί αυτοί οι νόμοι δεν μας επιβάλλονται από εξωτερικούς νομοθέτες που είναι γύρω και πάνω μας, αυτοί οι νόμοι είναι έμφυτοι σε εμάς, προσκολλημένοι σε εμάς και σχηματίζουν την πραγματική βάση της υλικής, διανοητικής και ηθικής μας ύπαρξης. Αντί λοιπόν να βλέπουμε σε αυτά έναν περιορισμό, πρέπει να τα θεωρούμε ως την πραγματική προϋπόθεση και την πραγματική αιτία της ελευθερίας μας.
Άνευ όρων Ελευθερία
Εννοώ εκείνη την ελευθερία του ατόμου που, αντί να σταματά μακριά από την ελευθερία των άλλων σαν μπροστά σε ένα σύνορο, βλέπει αντίθετα την επέκταση και την επέκταση στο άπειρο της δικής του ελεύθερης βούλησης, την απεριόριστη ελευθερία του ατόμου μέσω της ελευθερίας όλων· ελευθερία μέσω της αλληλεγγύης, ελευθερία στην ισότητα· την ελευθερία που θριαμβεύει πάνω στην ωμή βία και πάνω στην αρχή του αυταρχισμού, την ιδανική έκφραση εκείνης της δύναμης που, μετά την καταστροφή όλων των επίγειων και ουράνιων ειδώλων, θα βρει και θα οργανώσει έναν νέο κόσμο αδιαίρετης ανθρωπότητας πάνω στα ερείπια όλων των εκκλησιών και των κρατών. Είμαι πεπεισμένος υποστηρικτής της οικονομικής και κοινωνικής ισότητας, γιατί γνωρίζω ότι έξω από αυτή την ισότητα, η ελευθερία, η δικαιοσύνη, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και η ηθική και πνευματική ευημερία της ανθρωπότητας και η ευημερία του έθνους και των ατόμων θα παραμείνουν πάντα μόνο ένα ψέμα.
Αλλά ως άνευ όρων υποστηρικτής της ελευθερίας, αυτής της πρώτης προϋπόθεσης της ανθρωπότητας, πιστεύω ότι η ισότητα πρέπει να εδραιωθεί μέσω της αυθόρμητης οργάνωσης της εθελοντικής συνεργασίας της εργασίας που οργανώνεται ελεύθερα και σε κοινότητες που ομοσπονδιοποιούνται, από παραγωγικές ενώσεις και μέσω της εξίσου αυθόρμητης ομοσπονδίας κοινοτήτων - όχι μέσω και με την ανώτατη εποπτική δράση του Κράτους. Αυτό το σημείο διαχωρίζει πάνω απ' όλα τα άλλα τους επαναστάτες σοσιαλιστές ή κολεκτιβιστές από τους αυταρχικούς «κομμουνιστές», τους υποστηρικτές της απόλυτης αναγκαιότητας πρωτοβουλίας του Κράτους και από το Κράτος.
Οι κομμουνιστές φαντάζονται ότι αυτή η συνθήκη ελευθερίας και σοσιαλισμού (δηλαδή, η διαχείριση των υποθέσεων της κοινωνίας από την αυτοδιοίκηση της ίδιας της κοινωνίας χωρίς το μέσο και την πίεση του Κράτους) μπορεί να επιτευχθεί με την ανάπτυξη και οργάνωση της πολιτικής εξουσίας της εργατικής τάξης, κυρίως του προλεταριάτου των πόλεων με τη βοήθεια του αστικού ριζοσπαστισμού, ενώ οι επαναστάτες (που είναι αλλιώς γνωστοί ως ελευθεριακοί) σοσιαλιστές, εχθροί κάθε δίκοπου συμμάχου και συμμαχίας, πιστεύουν, αντιθέτως, ότι ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί και να υλοποιηθεί μόνο μέσω της ανάπτυξης και οργάνωσης όχι των πολιτικών αλλά των κοινωνικών και οικονομικών, και επομένως αντιπολιτικών δυνάμεων των εργαζόμενων μαζών της πόλης και της υπαίθρου, συμπεριλαμβανομένων όλων των καλοπροαίρετων ανθρώπων των ανώτερων τάξεων που είναι έτοιμοι να αποσπαστούν από το παρελθόν τους και να ενταχθούν ανοιχτά και να αποδεχτούν το πρόγραμμά τους άνευ όρων.
Δύο μέθοδοι
Από την αναφερόμενη διαφορά, προκύπτουν δύο διαφορετικές μέθοδοι. Οι «Κομμουνιστές» προσποιούνται ότι οργανώνουν τις εργατικές τάξεις με σκοπό να «καταλάβουν την πολιτική εξουσία του Κράτους». Οι επαναστάτες σοσιαλιστές οργανώνουν τους ανθρώπους με στόχο την πλήρη διάλυση των κρατών, ανεξάρτητα από τη μορφή τους. Οι πρώτοι είναι οι οπαδοί της αυθεντίας στη θεωρία και την πράξη, ενώ οι ελευθεριακοί σοσιαλιστές έχουν εμπιστοσύνη μόνο στην ελευθερία να αναπτύξουν την πρωτοβουλία των λαών προκειμένου να απελευθερωθούν.
Οι αυταρχικοί κομμουνιστές επιθυμούν να επιβάλουν την ταξική «επιστήμη» στους άλλους, οι κοινωνικοί φιλελεύθεροι διαδίδουν την εμπειρική επιστήμη μεταξύ τους, έτσι ώστε ανθρώπινες ομάδες και συναθροίσεις, εμποτισμένες με την πεποίθηση και την κατανόησή της, αυθόρμητα, ελεύθερα και εθελοντικά, από κάτω προς τα πάνω, να οργανώνονται με δική τους κίνηση και στο μέτρο της δύναμής τους - όχι σύμφωνα με ένα σχέδιο που έχει σχεδιαστεί εκ των προτέρων και τους έχει υπαγορευτεί, ένα σχέδιο που επιχειρείται να επιβληθεί από λίγους «εξαιρετικά έξυπνους, έντιμους και όλα αυτά» στις λεγόμενες αδαείς μάζες από πάνω. Αντίθετα οι ελευθεριακοί κοινωνικοί επαναστάτες πιστεύουν ότι υπάρχει πολύ περισσότερη πρακτική και κοινή λογική στις φιλοδοξίες και το συμφέρον του λαού παρά στη «βαθιά» νοημοσύνη όλων των μορφωμένων, ανδρών και δασκάλων της ανθρωπότητας που θέλουν να προσθέσουν στις πολλές καταστροφικές προσπάθειες «να κάνουν την ανθρωπότητα ευτυχισμένη» μια ακόμη νεότερη προσπάθεια.
Είμαστε της πεποίθησης ότι η ανθρωπότητα έχει επιτρέψει στον εαυτό της να κυβερνάται και να νομοθετείται για πολύ καιρό και ότι η προέλευση της δυστυχίας της δεν πρέπει να αναζητηθεί σε αυτή ή εκείνη τη μορφή διακυβέρνησης και σε ένα κράτος που έχει καθιερωθεί από τον άνθρωπο, αλλά στην ίδια τη φύση και την ύπαρξη κάθε κυρίαρχης ηγεσίας, οποιουδήποτε είδους και με οποιοδήποτε όνομα κι αν αυτή. Οι καλύτεροι φίλοι των αδαών ανθρώπων είναι εκείνοι που τους απελευθερώνουν από την υποδούλωση της ηγεσίας και αφήνουν τους ανθρώπους ήσυχους να εργάζονται μεταξύ τους με βάση την ισότιμη συντροφικότητα.
*Μετάφραση: Αργύρης Αργυριάδης.
