logo2

Συνέντευξη από την Mya Walmsley*

Η σταθερή αναβίωση του οργανωμένου Αναρχισμού στην Αγγλόσφαιρα έχει οδηγήσει σε μια εκ νέου ενασχόληση με τα θεμελιώδη στρατηγικά ζητήματα του Αναρχισμού. Με ποιον τρόπο πρέπει να δομηθεί μια επαναστατική οργάνωση; Πώς πρέπει να αγωνίζεται μια επαναστατική οργάνωση για μεταρρυθμίσεις; Ποιο ρόλο παίζει η επαναστατική οργάνωση στην επαναστατική διαδικασία; Στην ενασχόληση με αυτά τα ερωτήματα, οι πιο καινοτόμες σύγχρονες ιδέες έχουν αναμφίβολα προέλθει από το αναρχικό κίνημα στη Λατινική Αμερική, όπου η παράδοση του οργανωμένου, ταξικού αναρχισμού αναπτυσσόταν και αγωνιζόταν με επιτυχία, ενώ στην Αγλλόσφαιρα μαράζωνε σε μια μακρά περίοδο παρακμής.

Παρά την επιρροή τους, πολλές από τις ιδέες και την ιστορία που κινητοποίησαν αυτό το κίνημα είναι σε μεγάλο βαθμό απρόσιτες στο αγγλόφωνο κοινό. Η εκρηκτική εισαγωγή αυτής της παράδοσης – που ονομάζεται especifismo (εσπεσιφισμός) – στην αγγλόσφαιρα ήταν μια ευρεία εισαγωγή στις βασικές αρχές της τάσης το 2006 από τον Adam Weaver, ακολουθούμενη από την πλήρη μετάφραση της πλατφόρμας του συνεδρίου της Αναρχικής Ομοσπονδίας του Ρίο ντε Τζανέιρο (Federação Anarquista do Rio de Janeiro – FARJ) του 2008, η οποία συνόψιζε πολλά από τα θεωρητικά συμπεράσματα του κινήματος στην περιοχή. Παρόλο που ο εσπεσιφισμός δεν έχει υιοθετηθεί ομόφωνα σε όλη τη Λατινική Αμερική και οι συζητήσεις μεταξύ των οργανώσεων σχετικά με την ακριβή έννοια και την εφαρμογή του συνεχίζονται, αυτή η πλατφόρμα του συνεδρίου άνοιξε για πρώτη φορά σε ένα αγγλόφωνο ακροατήριο τη νέα θεωρητική εξέλιξη που είχε συντελεστεί στην περιοχή.

Ίσως το πιο σημαντικό βιβλίο που μεταφράστηκε μετά από αυτό ήταν η μετάφραση του Anarchism in Latin America του Ángel Cappelletti το 2018, το οποίο δεν ήταν μόνο μια φανταστική ιστορία του κινήματος στη Λατινική Αμερική, αλλά και ένα θεμελιώδες κείμενο για την άνοδο του εσπεσιφιμού. Σημασία για τη συνέντευξη αυτή έχει ωστόσο το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια η μετάφραση αρκετών από τις βασικές παρεμβάσεις του Felipe Correa από τον Enrique Guerrero-López έχει εργαστεί για να αποσαφηνίσει και να χτίσει πάνω στο έργο που παρουσιάζεται στο Social Anarchism and Organisation. Ως αγωνιστής και θεωρητικός της Organização Anarquista Socialismo Libertário/Coordenação Anarquista Brasileira(OASL/CAB) στο Σάο Πάολο, οι μεταφράσεις αυτές προσφέρουν μια εικόνα της στρατηγικής συζήτησης και της συναίνεσης που αναδύεται στο πλαίσιο του λατινοαμερικάνικου αναρχισμού. Με τον τρόπο αυτό, ωστόσο, αποκάλυψαν βασανιστικά το βάθος της στρατηγικής και θεωρητικής συζήτησης που έχει μείνει απρόσιτο στο αγγλόφωνο κοινό.

Στο πνεύμα της αποσαφήνισης και της διάδοσης των συζητήσεων του λατινοαμερικάνικου αναρχισμού στην αγγλική σφαίρα, επικοινώνησα με τον Felipe Correa στις αρχές του 2022 και του έθεσα ερωτήσεις που διάφοροι σύντροφοι είχαν θέσει κατά τη διάρκεια ομάδων ανάγνωσης και ανεπίσημων συζητήσεων σχετικά με την τάση – ερωτήσεις που δεν μπορούσαν να απαντηθούν εύκολα από τα κείμενα που είχαμε στη διάθεσή μας. Η εκτενής απάντησή του στις ερωτήσεις μου, που κυμαίνονται από την έννοια της εξουσίας, τον ρόλο των οργανώσεων και τη σχέση μεταξύ του Αναρχισμού και της ταξικής πολιτικής, προσφέρει πολύτιμη και μοναδική εικόνα αυτής της σημαντικής τάσης.

Είμαι ευγνώμων για την υπομονή του συντρόφου Felipe Correa να απαντήσει στις ερωτήσεις μου και για τη βοήθεια του Enrique Guerrero-López να συνδράμει στη μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά.

Σε ευχαριστώ που συμφώνησες για αυτή τη συνέντευξη Felipe! Εκτιμώ το χρόνο που αφιερώνετε για να ασχοληθείτε με αυτές τις ερωτήσεις – ελπίζω να αποδειχθούν ενδιαφέρουσες και γόνιμες. Για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι, θα ήσουν πρόθυμος να δώσεις μια πολύ σύντομη περίληψη του εαυτού σου, τι είδους μαχητική δουλειά κάνεις και την τάση του εσπεσιφισμού;

Γεια σου Mya! Σε ευχαριστώ για το ενδιαφέρον σου. Είναι χαρά μου να απαντήσω σε αυτή τη συνέντευξη. Είμαι ο Felipe Corrêa και για περισσότερες από δύο δεκαετίες ασχολούμαι με την αναρχική στράτευση αλλά και με άλλες δραστηριότητες που σχετίζονται με τον αναρχισμό, όπως η έρευνα και η επιμέλεια.

Στον τομέα της στράτευσης, είμαι μέλος της Organização Anarquista Socialismo Libertário/Coordenação Anarquista Brasileira(OASL/CAB) (OASL/CAB), στο Σάο Πάολο[1]. Έχω οικοδομήσει τον εσπεσιφισμό στη Βραζιλία για σχεδόν 20 χρόνια. Σε πολιτειακό και εθνικό επίπεδο, ασχολούμαι σήμερα με τη συνδικαλιστική στράτευση – είμαι μέλος ενός από τα συνδικάτα των εκπαιδευτικών (SINPRO), είμαι καθηγητής πανεπιστημίου, που συνδέεται κυρίως με τον τομέα των κοινωνικών επιστημών και των ερευνητικών δραστηριοτήτων – καθώς και με τη διαχείριση πόρων και την πολιτική κατάρτιση.

Η CAB είναι μέρος ενός αναρχικού ρεύματος που ονομάζεται especifista – especifista anarchism ή απλά εσπεσιφισμός -, το οποίο αποτελεί λατινοαμερικανική έκφραση του ιστορικού αναρχικού οργανωτικού δυϊσμού, ο οποίος υπάρχει από τον Μπακούνιν και τη Συμμαχία μέχρι σήμερα. Στη Λατινική Αμερική ο όρος αυτός έχει χρησιμοποιηθεί για να αναφερθεί στις θεωρητικές και πρακτικές αντιλήψεις της Αναρχικής Ομοσπονδίας της Ουρουγουάης (FAU), η οποία ιδρύθηκε το 1956, έπαιξε κεντρικό ρόλο στους αγώνες κατά της στρατιωτικής δικτατορίας στις δεκαετίες του 1960 και του 1970. Μέσω των οργανωτικών δομών που έχτισε ή/και ενίσχυσε η FAU, έγινε η δεύτερη μεγαλύτερη δύναμη της ουρουγουανικής αριστεράς σε αυτούς τους αγώνες. Σε συνδικαλιστικό και μαζικό επίπεδο ήταν μικρότερη μόνο από το Κομμουνιστικό Κόμμα Ουρουγουάης- σε ένοπλο επίπεδο ήταν μικρότερη μόνο από τους Tupamaros. Ωστόσο, ήταν η μόνη δύναμη που δρούσε και στα δύο στρατόπεδα.[2]

Με το τέλος των δικτατοριών της Λατινικής Αμερικής, ο αναρχικός εσπεσιφισμός επαναδιατυπώθηκε. Πρώτα στην Ουρουγουάη, στα μέσα της δεκαετίας του 1980, και στη συνέχεια σε άλλες χώρες. Η Βραζιλία ήταν σημαντική σε αυτή τη διαδικασία και είχε τις πρώτες εμπειρίες της από τους εσπεσιφιστές στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Αναπτύχθηκε σε διάφορες περιοχές της Βραζιλίας και, το 2002, αρθρώθηκε στο Φόρουμ του Οργανωμένου Αναρχισμού (FAO). Με την επέκταση της παρουσίας και την αύξηση των οργανωτικών δεσμών, δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για την ίδρυση του Βραζιλιάνικου Αναρχικού Συντονισμού (CAB) το 2012, στόχος του οποίου είναι να αποτελέσει μια εθνική πολιτική οργάνωση, με πυρήνες σε όλη τη χώρα.

Όσον αφορά την πολιτική γραμμή, ο εσπεσιφισμός είναι ένα αναρχικό ρεύμα εμπνευσμένο από τις θέσεις του Μπακούνιν και του Μαλατέστα- βρίσκεται κοντά στις προοπτικές της ομάδας Dielo Truda και άλλων ιστορικών κλασικών του αναρχισμού.

Είναι ένα ρεύμα που υποστηρίζει ένα σύνολο θέσεων απέναντι στις μεγάλες στρατηγικές συζητήσεις του αναρχισμού. Πρώτον, σε σχέση με την οργανωτική συζήτηση, οι εσπεσιφιστές υποστηρίζουν την ανάγκη για έναν οργανωτικό δυισμό, από τον οποίο οι αναρχικοί αρθρώνονται σε μια πολιτική οργάνωση, ως αναρχικοί, και σε κοινωνικές οργανώσεις (συνδικάτα και κοινωνικά κινήματα), ως εργαζόμενοι. Δεύτερον, απέναντι στη συζήτηση σχετικά με το ρόλο των μεταρρυθμίσεων, οι εσπεσιφιστές θεωρούν ότι, ανάλογα με τον τρόπο που αυτές αναζητούνται και κατακτώνται, μπορούν να συμβάλουν σε μια επαναστατική διαδικασία. Τρίτον, σε σχέση με τη συζήτηση για τη βία, οι εσπεσιφιστές θεωρούν ότι αυτή πρέπει πάντα να ασκείται στο πλαίσιο και ταυτόχρονα με την οικοδόμηση μαζικών κινημάτων. Στο κοινωνικό επίπεδο, των μαζικών κινημάτων, ο εσπεσιφισμός προωθεί ένα πρόγραμμα που έχει πολλές συγγένειες με τον επαναστατικό συνδικαλισμό.

Στον τομέα της πνευματικής παραγωγής, έχω συντονίσει το Ινστιτούτο Αναρχικής Θεωρίας και Ιστορίας (IATH), ένα διεθνές πρόγραμμα που στοχεύει στην εμβάθυνση και τη διάδοση της έρευνας για τον αναρχισμό. Παράγω έρευνα που συνδέεται με το IATH, κυρίως στον τομέα της αναρχικής πολιτικής θεωρίας- και έρευνα που συνδέεται με το πανεπιστήμιο. Είμαι επίσης ο εκδότης της Faísca Publicações Libertárias, ενός αναρχικού εκδοτικού οίκου με περίπου 40 δημοσιευμένα βιβλία σχετικά με τη μαχητική προπαγάνδα και τις ακαδημαϊκές μελέτες.[3]

Θα ξεκινήσω με μια πολύ αφηρημένη ερώτηση. Στο “Αναρχισμός, Εξουσία, Τάξη και Κοινωνική Αλλαγή”[4], ορίζετε τον αναρχισμό ως ιδεολογία, διακρίνοντας την ιδεολογία από τη θεωρία στο βαθμό που η ιδεολογία διατυπώνει πολιτικούς ισχυρισμούς και παράγει πρακτικές στρατηγικές παρεμβάσεις, ενώ η θεωρία διατυπώνει μεθοδολογικούς ισχυρισμούς που καθορίζουν την κατανόηση της πραγματικότητας. Γιατί είναι τόσο σημαντική αυτή η διάκριση και ποια σχέση υπονοεί μεταξύ της αναρχικής θεωρίας, της αναρχικής ιδεολογίας και της αναρχικής πρακτικής;

Για εμάς τους αναρχικούς που υποστηρίζουμε την οργανωτική ανάγκη για θεωρητική και ιδεολογική ενότητα, είναι σημαντικό να έχουμε μια ακριβή απάντηση για το τι είναι ο αναρχισμός. Και, σε αυτή τη συζήτηση, ο λατινοαμερικάνικος εσπεσιφισμός αναφέρεται, σε μεγάλο βαθμό, σε ένα κείμενο της Αναρχικής Ομοσπονδίας της Ουρουγουάης του 1972 με τίτλο “Huerta Grande: Η σημασία της θεωρίας”. Πρόκειται για ένα κείμενο που βασίζεται στους προβληματισμούς του Μαλατέστα σχετικά με τη διάκριση μεταξύ του επιστημονικού και του ιδεολογικού-δογματικού πεδίου.[5]

Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη που εμφανίζεται στο “Huerta Grande” και στον Μαλατέστα, είναι απαραίτητο να διακρίνουμε ένα πεδίο της επιστήμης και ένα άλλο της ιδεολογίας-δογματισμού. Η επιστήμη επιδοτεί τη διερεύνηση του παρελθόντος, του παρόντος και, το πολύ-πολύ, υποδεικνύει τι πιθανόν θα συμβεί στο μέλλον. Η ιδεολογία-δόγμα προσφέρει αξιολογικά στοιχεία για να κριθεί η πραγματικότητα και, κυρίως, για τον καθορισμό στόχων και γραμμών δράσης.

Η διάκριση αυτή είναι πολύ σημαντική για δύο λόγους. Αφενός, επιδιώκει να αποτρέψει την αλλοίωση της ερμηνείας της πραγματικότητας (επιστημονικό πεδίο) από δογματικά-ιδεολογικά στοιχεία – ή, όπως λέμε μερικές φορές, την αντικατάσταση αυτού που ήταν και αυτού που είναι από αυτό που θα θέλαμε να ήταν ή να είναι. Μια συνεπής στρατηγική για τον αναρχισμό πρέπει να ξεκινά από μια ακριβή (θεωρητικά και επιστημονικά αυστηρή) ανάγνωση της πραγματικότητας. Από την άλλη πλευρά, σκοπεύει να αποτρέψει μια μελλοντική προοπτική που εγκαταλείπει τον μετασχηματισμό στο όνομα ενός ρεφορμιστικού ή ακόμα και συντηρητικού πραγματισμού. Μια συνεπής στρατηγική για τον αναρχισμό πρέπει να περιέχει στοιχεία που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε ουτοπικά ή φιναλιστικά και να επιδιώκει την υλοποίησή τους με επαναστατικά μέσα. Πιστεύω ότι αυτή η θέση συνοψίζεται καλά στο σύνθημα που προπαγάνδιζε ο Ιάπωνας αναρχικός Osugi Sakae, όταν συνιστούσε “να ενεργείς σαν πιστός, να σκέφτεσαι σαν σκεπτικιστής “.[6]

Η θέση αυτή αναδεικνύει επίσης, μέσα σε αυτά τα στοιχεία, ποια είναι τα περισσότερο και ποια τα λιγότερο ευέλικτα. Το επιστημονικό πεδίο πρέπει να είναι πιο ευέλικτο (ανοιχτό) από το δογματικό-ιδεολογικό πεδίο. Πρέπει να εκμεταλλευτούμε τις εξελίξεις στον επιστημονικό τομέα για να βελτιώσουμε την κατανόηση της κοινωνικής πραγματικότητας. Αυτό δεν σημαίνει και δεν μπορεί να σημαίνει την υπεράσπιση ενός ασυνεπούς θεωρητικού πλουραλισμού ή ενός ανούσιου ελεύθερου παιχνιδιού. Πρόκειται απλώς για ένα άνοιγμα που διασφαλίζει ότι δεν είμαστε δεμένοι με λανθασμένες, ανακριβείς ή ξεπερασμένες μεθόδους, θεωρίες και μελέτες, απλώς και μόνο επειδή είναι αναρχικές.

Συγκριτικά, το ιδεολογικό-δογματικό πεδίο είναι πολύ λιγότερο ευέλικτο, ειδικά όταν μιλάμε για αναρχικές αρχές. Δεν είμαστε ανοιχτοί και ευέλικτοι (“αντιδογματικοί”) όσον αφορά τις αρχές μας. Όσοι αντιμετωπίζουν τις αρχές με αυτόν τον τρόπο πέφτουν σε έναν πραγματισμό ανίκανο για κοινωνική αλλαγή ή μετασχηματισμό. Όσον αφορά τη στρατηγική, μπορούμε να πούμε ότι η γενική στρατηγική είναι πιο σταθερή, ακολουθούμενη από τη χρονικά περιορισμένη στρατηγική, η οποία είναι λίγο λιγότερο σταθερή και πιο ευέλικτη, και τέλος, από την τακτική, πιο ευέλικτη.

Η θέση αυτή δεν μπορεί να συγχέεται με έναν ορισμένο θετικισμό, ο οποίος υποστηρίζει -και πιστεύει ότι είναι δυνατόν- κάποια ουδετερότητα στην ανάλυση της πραγματικότητας. Αναγνωρίζει ότι μια τέτοια ουδετερότητα είναι αδύνατη, αλλά ότι, κατά τη διεξαγωγή της επιστήμης, οι αναρχικοί πρέπει να προσέχουν αν δεν προδίδονται από τις ιδεολογικές-δογματικές τους θέσεις. Κάτι που είναι πολύ συνηθισμένο στο χώρο της αριστεράς γενικά, συμπεριλαμβανομένου του μαρξισμού και του αναρχισμού.

Η σχέση που συνεπάγεται μεταξύ θεωρίας, ιδεολογίας και πρακτικής έχει ως εξής. Μπορούμε να πούμε ότι, όταν λειτουργούν με αυτές τις παραδοχές της FAU και του Μαλατέστα, οι αναρχικοί υπερασπίζονται: την ανάγκη για μια ακριβή θεωρητική (επιστημονική) προοπτική για να αναλύσουμε την πραγματικότητα και να γνωρίζουμε, με ακρίβεια, “πού βρισκόμαστε”- την ανάγκη για μια ιδεολογική (αναρχική) προοπτική για να υποστηρίξουμε τις κρίσεις μας γι’ αυτή την πραγματικότητα, να καθορίσουμε τους τελικούς στόχους και τις πιθανές και επιθυμητές γραμμές δράσης για την εν λόγω περίοδο – δηλαδή, ο αναρχισμός, από την κριτική του στην κυριαρχία, την υπεράσπιση της αυτοδιαχείρισης και το στρατηγικό όραμα, προτείνει, σε γενικές γραμμές, “πού σκοπεύουμε να πάμε” και “πώς”, πράγμα που μας φέρνει σε μια τρίτη ανάγκη, για μια στρατηγική πολιτική πρακτική που μπορεί να μας οδηγήσει από εκεί που βρισκόμαστε εκεί που θέλουμε να πάμε – μια πρακτική που βασίζεται σε μια γενική στρατηγική, μια στρατηγική με χρονικό περιορισμό και μια σειρά από τακτικές.

Εν ολίγοις, η αναρχική θεωρία επιδοτεί την ανάγνωση της πραγματικότητας, η αναρχική ιδεολογία επιδοτεί την κρίση αυτής της πραγματικότητας, τον καθορισμό στρατηγικών στόχων και μιας στρατηγικής γραμμής δράσης, και η αναρχική πρακτική υλοποιεί συγκεκριμένα δράσεις προκειμένου να μετασχηματιστεί κοινωνικά και επαναστατικά αυτή η πραγματικότητα.

Αυτό που μου φαίνεται μοναδικό στα γραπτά σας (και γενικά στην αναρχική παράδοση στη Λατινική Αμερική) ως αγωνιστής από την αγγλική σφαίρα είναι ότι εστιάζει στενά στην έννοια της “εξουσίας”. Στο “Αναρχισμός, Εξουσία, Τάξη και Κοινωνική Αλλαγή” παρατηρείται ότι οι κλασικοί αναρχικοί είχαν την τάση να αναμειγνύουν με ασαφή τρόπο την εξουσία, την κυριαρχία και την εξουσία ως την ίδια έννοια. Αυτή η θεωρητική ανακρίβεια καθιστούσε δύσκολο να δει κανείς τι είδους εξουσία θα έπρεπε να αντιτάξουν οι αναρχικοί (κυριαρχία) και τι είδους εξουσία θα έπρεπε να οικοδομήσουν (λαϊκή). Γιατί πιστεύετε ότι η έννοια της εξουσίας είναι τόσο κεντρική για τον Αναρχισμό και ποιες επιπτώσεις έχει η σωστή κατανόηση της εξουσίας στην πολιτική πρακτική και τις θεωρίες μας;

Έχουμε πραγματικά εμβαθύνει αρκετά στη συζήτηση σχετικά με την έννοια της εξουσίας. Τονίσαμε ότι είναι σημαντική για τους αναρχικούς όχι μόνο από την άποψη της κριτικής, αλλά και με εποικοδομητικούς και σκόπιμους τρόπους.

Πρώτα απ’ όλα, είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι, όπως όλες οι μεγάλες έννοιες, η εξουσία είναι μια πολυσημική έννοια (έχει πολλές σημασίες) και μπορεί να οριστεί με διαφορετικούς τρόπους. Ιστορικά, και στα διάφορα ρεύματα σκέψης, μπορούμε να πούμε -όπως παρατήρησε ο Tomás Ibáñez- ότι η εξουσία έχει οριστεί με τρεις διαφορετικούς τρόπους: 1.) Ως ικανότητα (δυνατότητα να κάνουμε κάτι), για παράδειγμα, όταν λέμε ότι έχουμε την εξουσία να κάνουμε αυτό ή εκείνο- 2.) Ως δομές και μηχανισμοί ρύθμισης και ελέγχου (ένα συγκεκριμένο πράγμα), για παράδειγμα, όταν λέμε ότι κάποιος ή κάποια ομάδα έχει καταλάβει την εξουσία- 3.) Ως ασυμμετρία στις σχέσεις ισχύος (προσωρινή σχέση επιβολής), για παράδειγμα, όταν λέμε ότι μια τάξη – σε μια συγκεκριμένη στιγμή και για ένα καθορισμένο χρονικό διάστημα – εγκαθίδρυσε μια σχέση ισχύος (επιβλήθηκε) σε σχέση με μια άλλη.[7]

Όταν μιλάμε για τους κλασικούς αναρχικούς, διαλέγονται επίσης με αυτές τις προσεγγίσεις, όπως υποστήριξα στο “Αναρχισμός, Εξουσία, Τάξη και Κοινωνική Αλλαγή”. Και, όχι σπάνια, αντιμετωπίζουν τις σχέσεις κυριαρχίας μέσα από όρους όπως κυριαρχία, εξουσία και αυθεντία(authority) . Όταν παίρνουμε την περίπτωση των κλασικών αναρχικών, τις περισσότερες φορές που χρησιμοποιούν αυτούς τους όρους (κυριαρχία, δύναμη, εξουσία), έχουν κατά νου αυτό που εμείς αναφερόμαστε, στο αναρχικό μας ρεύμα, ως σχέσεις κυριαρχίας.

Χρειάζονται κάποια σχόλια σχετικά με αυτές τις δηλώσεις. Πρώτον, παρά την πλειοψηφική αυτή προσέγγιση, σε κάποιο βαθμό όλοι οι κλασικοί αναρχικοί προσφέρουν στοιχεία για τη δημιουργία μιας αναρχικής θεωρίας της εξουσίας. Είναι αλήθεια ότι δεν ήταν κάτι στο οποίο έδιναν προτεραιότητα κατά τη διάρκεια της ζωής τους, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στα γραπτά τους υπάρχουν πολλά στοιχεία σχετικά με αυτό το θέμα. Δεύτερον, όταν κάνω αυτές τις δηλώσεις για τους “κλασικούς αναρχικούς”, δεν θεωρώ ότι ο Προυντόν συγκαταλέγεται μεταξύ αυτών – ο οποίος, για μένα και άλλους ερευνητές, είναι περισσότερο ένα είδος πατέρα του αναρχισμού παρά ο ίδιος αναρχικός, αφού θεωρούμε ότι ο αναρχισμός προέκυψε μόνο στο πλαίσιο της Πρώτης Διεθνούς, στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1860.[8] Μεταξύ των ελευθεριακών κλασικών του σοσιαλισμού, ο Προυντόν ξεχωρίζει με μεγάλη συμβολή σε αυτή τη συζήτηση για την εξουσία. Τρίτον, τόσο ο Προυντόν όσο και οι κλασικοί αναρχικοί, παρόλο που στις περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζουν την κυριαρχία, την εξουσία και την αυθεντία(authority) ισοδύναμα, ανοίγουν επίσης δυνατότητες για άλλες προσεγγίσεις.

Ο Προυντόν υποστηρίζει μια “κοινωνική εξουσία” ως τη συλλογική δύναμη των εργατών. (De la Justice dans la Révolution και dans l’Église) Ο Μπακούνιν τονίζει ότι δεν απορρίπτει όλες τις μορφές εξουσίας (Θεος και Κράτος) και μάλιστα διεκδικεί την εξουσία των “συμμάχων”, των μελών της Συμμαχίας, σε σχέση με τους εργάτες (“Γράμμα στον A. Richard”). Ο Malatesta μιλάει για μια “αποτελεσματική εξουσία όλων των εργατών” (“La Dittatura del Proletariato e l’Anarchia”). Ο Berneri υπερασπίζεται τη “χρήση της πολιτικής εξουσίας από το προλεταριάτο” (“La Dittatura del Proletariato e il Socialismo di Stato”). Θα μπορούσαν να αναφερθούν πολλές άλλες αναφορές. Αυτό που θέλω να δείξω με αυτό δεν είναι ότι οι μορφές αυτές διεκδίκησαν μόνιμα τον όρο εξουσία για να αναφερθούν στις προταγματικές και εποικοδομητικές στρατηγικές τους, αλλά ότι, ακόμη και στα έργα τους, υπάρχουν στιγμές που εμφανίζονται αυτές οι αναφορές.

Αυτό που υποστηρίζω στο “Αναρχισμός, Εξουσία, Τάξη και Κοινωνική αλλαγή” είναι ότι, αν αποστασιοποιηθούμε από τον όρο και εμβαθύνουμε στο περιεχόμενο αυτής της συζήτησης, θα δούμε ότι, σε γενικές γραμμές, όλοι οι αναρχικοί αναγνωρίζουν στους εργάτες μια ορισμένη ικανότητα πραγμάτωσης, αυτοί οι αναρχικοί συνήθως συζητούν και θέτουν σε εφαρμογή δράσεις για να μετατρέψουν αυτή την ικανότητα σε μια κοινωνική δύναμη ικανή να παρεμβαίνει στην κοινωνική πραγματικότητα και, τέλος, σκοπεύουν να συμβάλουν στο να επιβληθούν οι εργαζόμενοι, να επικρατήσουν απέναντι στην αστική τάξη, τη γραφειοκρατία, τους ταξικούς τους εχθρούς γενικά, μέσω μιας κοινωνικής επανάστασης που οδηγεί σε έναν σοσιαλισμό που υποστηρίζεται από αυτοδιαχειριζόμενες και ομοσπονδιακές δομές και μηχανισμούς ρύθμισης και ελέγχου.

Όπως θα αναλύσω λίγο αργότερα σε αυτή τη συνέντευξη, αυτά τα στοιχεία – ικανότητα πραγμάτωσης, κοινωνική δύναμη, σχέσεις επιβολής/εξουσίας και δομές και μηχανισμοί ρύθμισης και ελέγχου – βρίσκονται στο επίκεντρο της θεωρίας της εξουσίας που υπερασπίστηκαν οι εσπεσιφιστές και την οποία ανέπτυξα ιδιαίτερα με θεωρητικούς όρους.

Πιστεύω ότι, ανάλογα με το πώς ορίζεται, η έννοια της εξουσίας μπορεί να διαδραματίσει πολύ σημαντικό ρόλο στον αναρχισμό. Πρώτον, για την εξήγηση του τι είναι ο ίδιος ο αναρχισμός. Για παράδειγμα, χρησιμοποιώ την έννοια της εξουσίας ως βάση για την εξήγηση του αναρχισμού στο βιβλίο μου Bandeira Negra: rediscutindo o anarquismo [Μαύρη Σημαία: ξανασυζητώντας τον αναρχισμό], που δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα ανανεωμένο “Τι είναι ο αναρχισμός”, το οποίο σκοπεύει να λύσει τα προβλήματα προηγούμενων μελετών που ασχολήθηκαν με το θέμα αυτό.

Όταν ορίζω τον αναρχισμό σε αυτό το βιβλίο, τονίζω, μεταξύ άλλων, ότι “ο αναρχισμός […] στοχεύει να μετατρέψει την ικανότητα πραγμάτωσης των κυριαρχούμενων τάξεων σε κοινωνική δύναμη και, μέσω της κοινωνικής σύγκρουσης που χαρακτηρίζεται από ταξική πάλη, να αντικαταστήσει την κυρίαρχη εξουσία που προκύπτει ως φορέας που προκύπτει από τις κοινωνικές σχέσεις με μια αυτοδιαχειριζόμενη εξουσία, εδραιωμένη στις τρεις δομημένες σφαίρες της κοινωνίας”. Έτσι, το αναρχικό πρόταγμα θεωρείται από μένα ένα “πρόταγμα εξουσίας “.[9]

Δεύτερον, η έννοια της εξουσίας μπορεί να υποστηρίξει τις αναλύσεις της πραγματικότητας που αναπτύσσουν οι αναρχικοί. Μέσω αυτής (και μιας συνεπούς θεωρίας της εξουσίας) είναι δυνατόν να κατανοήσουμε, στην ιστορία ή σήμερα (με όρους συγκυριακούς), ποιες είναι οι δυνάμεις που παίζουν σε ένα δεδομένο πλαίσιο, ποιες από αυτές επιβάλλονται/προβάλλονται σε σχέση με άλλες, ποιες είναι οι σχέσεις εξουσίας που εγκαθιδρύονται σε αυτά τα πλαίσια και ποιες είναι οι μορφές που παίρνουν αυτές οι σχέσεις (κυρίαρχες, αυτοδιαχειριζόμενες, με μεγαλύτερη ή μικρότερη συμμετοχή).

Τρίτον, και ίσως αυτός είναι ο κύριος λόγος, για τους αναρχικούς να είναι ξεκάθαροι σχετικά με το πολιτικό τους σχέδιο και το πού/πώς σκοπεύουν να πάνε. Κατά την άποψή μου, γινόμαστε συνεχώς μάρτυρες αναρχικών που δεν καταλαβαίνουν ποιες ενέργειες μπορούν/πρέπει να κάνουν για να ενισχύσουν το πρόγραμμά τους. Δεν είναι σε θέση να αξιολογήσουν συγκεκριμένα την πραγματικότητα ή να προετοιμάσουν ένα επαρκώς στρατηγικό πρόγραμμα.

Το πιο σοβαρό, ωστόσο, συμβαίνει όταν οι αναρχικοί δεν καταλαβαίνουν ότι δεν τους αρκεί να υπάρχουν στον κόσμο ή να πραγματοποιούν τις δράσεις τους χωρίς να πετυχαίνουν ορισμένες συσσωρεύσεις και κατακτήσεις. Δεν αρκεί επίσης, στις περιπτώσεις που επιτυγχάνονται τέτοιες συσσωρεύσεις και κατακτήσεις, να μην ξέρουν πού/πώς θέλουν να πάνε. Επιτρέψτε μου να εξηγήσω. Είτε οι αναρχικοί σκέφτονται τρόπους για να μεγιστοποιήσουν την κοινωνική τους δύναμη και, το σημαντικότερο, την κοινωνική δύναμη των εργαζομένων, έτσι ώστε αυτό να μπορεί να παραπέμψει σε έναν επαναστατικό, αυτοδιαχειριζόμενο/ομοσπονδιακό μετασχηματισμό, είτε δεν έχουν λόγο ύπαρξης. Και πολλά άλλα. Είτε οι αναρχικοί καταλαβαίνουν ότι, σε αρκετές περιπτώσεις, θα πρέπει να επιβληθούν στους άλλους, να επικρατήσουν επί των άλλων, είτε επίσης δεν θα είναι σε θέση να πραγματοποιήσουν το πρόγραμμά τους.

Θα μπορούσαν να αναφερθούν πολλά παραδείγματα. Αλλά θα επικεντρωθώ σε ένα από αυτά, όταν, στο πλαίσιο της Ισπανικής Επανάστασης, αρκετά σημαίνοντα μέλη της Confederación Nacional del Trabajo (CNT) – μιας αναρχοσυνδικαλιστικής οργάνωσης που εκπροσωπούσε, εκείνη την εποχή, περίπου ενάμισι εκατομμύριο εργάτες – κατάλαβαν ότι η εγκαθίδρυση μιας λαϊκής και αυτοδιαχειριζόμενης εξουσίας σε περιοχές όπου η κοινωνική δύναμη των αναρχικών/αναρχοσυνδικαλιστών ήταν σε μεγάλο βαθμό πλειοψηφική, θα ισοδυναμούσε με την εγκαθίδρυση μιας “αναρχικής δικτατορίας”.

Εννοιολογικά λανθασμένη ανάγνωση και η οποία, κατά τη γνώμη μου, δείχνει την έλλειψη αντίληψης ότι το αναρχικό πρόταγμα είναι στην πραγματικότητα ένα πρόταγμα εξουσίας. Ένα σχέδιο ενάντια στην κυριαρχία και την εκμετάλλευση, βασισμένο στην αυτοδιαχείριση και τον ομοσπονδιακό χαρακτήρα, είναι αλήθεια, αλλά εξακολουθεί να είναι ένα σχέδιο εξουσίας. Φοβούμενη να επιβάλει και να κυριαρχήσει ενάντια σε εχθρικές και αντίπαλες δυνάμεις, η CNT προτίμησε να ενσωματώσει το συνεργατικό πρόταγμα με τη δημοκρατική κυβέρνηση…

Αυτή η σχέση, που θεωρώ ότι είναι άλυτη, μεταξύ των αναρχικών και του ζητήματος της εξουσίας, προκαλεί προβλήματα αυτού του είδους. Όχι μόνο σε επαναστατικές και εξεγερσιακές καταστάσεις, αλλά και σε καθημερινές συνθήκες, όπως στα συνδικαλιστικά, κοινωνικά, φοιτητικά, κοινοτικά κ.λπ. κινήματα και αγώνες.

Συνοψίζοντας, η υιοθέτηση αυτής της κατανόησης της εξουσίας που υποστηρίζω εδώ έχει πολλαπλές επιπτώσεις. Επιτρέπει μια πιο επαρκή κατανόηση του αναρχισμού, μια ενίσχυση των αναλύσεων της πραγματικότητας και, κυρίως, του αναρχικού πολιτικού προτάγματος. Ειδικότερα, αυτή η κατανόηση της εξουσίας επιδοτεί τους αναρχικούς να επεκτείνουν την παρέμβασή τους στην πραγματικότητα και να αποκτήσουν όλο και μεγαλύτερη επιρροή.

Για πολλούς δυτικούς αναρχικούς, η εννοιολογική εστίαση στην εξουσία τείνει να συνδέεται με τα γραπτά του Μισέλ Φουκώ. Για κάποιους αυτή η συσχέτιση είναι θετική, αλλά πολλοί στη μαζική αναρχική τάση τη συνδέουν με την εγκατάλειψη της ταξικής πάλης. Ποια επίδραση είχε, αν είχε, ο Φουκώ στις συζητήσεις στη Λατινική Αμερική; Τον διαβάζουν οι άνθρωποι, και αν ναι, τι παίρνουν από αυτόν;

Είναι αλήθεια ότι “για πολλούς δυτικούς αναρχικούς, η εννοιολογική εστίαση στην εξουσία τείνει να συνδέεται με τα γραπτά του Μισέλ Φουκώ”. Αλλά αυτό, κατά τη γνώμη μου, λέει περισσότερα για τους “δυτικούς αναρχικούς” παρά για τη συζήτηση σχετικά με την εξουσία στον αναρχισμό.

Ο Φουκώ είναι αναμφίβολα ένας από τους σπουδαιότερους στοχαστές του 20ού αιώνα και μελετάται ευρέως στα πανεπιστήμια. Η εντύπωσή μου – και αυτή ήταν μια από τις μεγάλες κριτικές μου για το αναρχικό σύμπαν γενικά – είναι ότι πολλοί αναρχικοί, ίσως για διανοητική ευκολία, ή ακόμα και για να ακολουθήσουν τις ακαδημαϊκές μόδες, καταλήγουν να οικειοποιούνται συγγραφείς από άλλες παραδόσεις, από άλλα πολιτικο-ιδεολογικά ρεύματα, αντί να αναζητούν συνεισφορές που υπάρχουν μέσα στο δικό μας πεδίο. Το χειρότερο είναι ότι αυτή η οικειοποίηση γίνεται, στις περισσότερες περιπτώσεις, με άκριτο τρόπο, και όχι για να συμπληρώσει τις αναρχικές συνεισφορές, αλλά για να τις αντικαταστήσει.

Αυτό που θεωρώ ότι είναι, σε διάφορα μέρη του κόσμου, μια μόδα γύρω από τον Φουκώ μεταξύ των αναρχικών αντανακλά, για μένα, έναν ορισμένο “αναρχισμό χωρίς αναρχικούς”, τον οποίο δυστυχώς συναντάμε σε πολλά μέρη αυτή τη στιγμή. Υπάρχουν πλέον πολυάριθμες “αναρχικές σπουδές” που δεν σχετίζονται με τον αναρχισμό και τους ιστορικούς αναρχικούς.

Αυτό που εννοώ είναι ότι, μεταξύ των αναρχικών – και των συνδικαλιστών και των ελευθεριακών/αντιεξουσιαστών σοσιαλιστών ευρύτερα – υπάρχουν πολυάριθμες συνεισφορές σε αυτή τη συζήτηση για την εξουσία και πολλές άλλες. Αλλά η μελέτη τους σημαίνει, τις περισσότερες φορές, “σπάσιμο πέτρας”: τα κείμενα δεν είναι πολύ εύκολο να βρεθούν, πολλά από αυτά δεν έχουν μεταφραστεί, δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου σχολιαστές, δεν υπάρχουν εγχειρίδια, κανείς δεν τα μελετά στο πανεπιστήμιο… Δηλαδή, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι δεν είναι εύκολο να μελετήσουμε τον Μπακούνιν, τον Μαλατέστα, τον Κροπότκιν, τον Προυντόν κ.λπ.

Θεωρώ ότι είναι κάτι παραπάνω από απαραίτητο να αφιερωθούμε στις μελέτες της διευρυμένης μας παράδοσης (αναρχική, συνδικαλιστική, ελευθεριακή/αντιεξουσιαστική σοσιαλιστική) και να παράγουμε, να επεξεργαζόμαστε, να προσφέρουμε τις κριτικές μας συνεισφορές σε αυτές. Αυτή τη στιγμή εργάζομαι πάνω σε ένα βιβλίο που ανακατασκευάζει τις θεωρητικές συνεισφορές του Μαλατέστα για τις σχέσεις εξουσίας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, παρόλο που αυτές οι συνεισφορές είναι απίστευτες, είναι εξαιρετικά δύσκολο να τις ανακτήσουμε, να τις ανακατασκευάσουμε, να τις συμπληρώσουμε.

Επιστρέφω στον Φουκώ. Ναι, η παράδοσή μας του εσπεσιφιστικού αναρχισμού είχε κάποια επιρροή από τον Φουκώ (στην Ουρουγουάη και σε ορισμένες περιοχές της Βραζιλίας, ιδίως στο νότο), ο οποίος ήταν και είναι ένας συγγραφέας που διαβάζεται από τους αναρχικούς αγωνιστές. Είναι αξιοσημείωτο ότι όχι μόνο αυτός, μεταξύ των μη αναρχικών. Γνωρίζω καλά τη συζήτηση του Φουκώ για την εξουσία- έχω διδάξει και γράψει για το θέμα αυτό. Αποδεικνύεται ότι, όπως πολύ καλά επισημαίνετε, ο Φουκώ έχει τις περιπλοκές και τις ασάφειες του.

Αυτό που μπορώ να πω, ως άτομο που είναι εξοικειωμένο με αυτή τη συζήτηση για την εξουσία στον Φουκώ, είναι ότι αυτό που κάναμε εμείς οι εσπεσιφιστές, περισσότερο από το να πραγματοποιήσουμε μια αυστηρή ακαδημαϊκή ανάγνωση αυτού του συγγραφέα, ήταν να προτείνουμε μια κριτική οικειοποίηση ορισμένων θεωρητικών εννοιών και προοπτικών του και να τις προσαρμόσουμε στο γενικό πλαίσιο αναφοράς του αναρχισμού μας – έτσι ώστε στοιχεία όπως οι κοινωνικές τάξεις και ο ταξισμός να παραμείνουν παρόντα. Κατά τη γνώμη μου, αυτή η εσπεσιφιστική ανάγνωση του Φουκώ έγινε από την αριστερά, ειδικότερα από την αριστερά.

Σε κάθε περίπτωση, καταλαβαίνω ότι υπάρχει ένας ορισμένος κίνδυνος σε διαδικασίες αυτού του τύπου. Διότι, παρά τη διάκριση που κάνουμε μεταξύ θεωρίας και ιδεολογίας, και παρά το γεγονός ότι έχουμε μια πιο ευέλικτη και ανοιχτή στάση απέναντι στην πρώτη απ’ ό,τι απέναντι στη δεύτερη, είναι αναμφισβήτητο ότι οι θεωρητικές συνεισφορές έχουν ιδεολογικά στοιχεία και, μερικές φορές, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, επειδή καταναλώνουμε αχόρταγα ενα συγκεκριμένο θεωρητικό υλικό, μπορεί να καταλήξουμε να ενσωματώσουμε ορισμένα ιδεολογικά περίπλοκα στοιχεία για τον αναρχισμό.

Έχω δει αυτό να συμβαίνει στον αναρχικό χώρο σε διάφορες εποχές και περιοχές, τόσο με την ενσωμάτωση της μαρξιστικής θεωρίας – η οποία αργότερα κατέληξε να μετατραπεί σε “μαρξίζοντα” ιδεολογικά στοιχεία – όσο και με την ενσωμάτωση της μεταμοντέρνας θεωρίας – η οποία, με τον ίδιο τρόπο, δημιούργησε ιδεολογικές προοπτικές πολύ περίπλοκες και απομακρυσμένες από τον αναρχισμό.

Όταν λέω ότι ο Φουκώ έχει επιπλοκές και ασάφειες, αναφέρομαι σε ορισμένα σημεία συγκεκριμένα. Δεν υπήρξε ποτέ αναρχικός στοχαστής, ούτε είχε μεγάλες προγραμματικές και στρατηγικές ανησυχίες. Αν οι ιδέες του μπορούν να ερμηνευτούν με αυτόν τον τρόπο, περισσότερο προς τα αριστερά, όπως έκαναν οι εσπεσιφιστές, μπορούν επίσης να ληφθούν από μια πολύ φιλελεύθερη οπτική γωνία, ακόμη και από μια οπτική της πλήρους παραίτησης – σε αυτή την τελευταία περίπτωση, υποδεικνύοντας αναγνώσεις όπως: αν υπάρχει εξουσία σε όλες τις σχέσεις, τότε δεν υπάρχουν πολλά να κάνουμε, αφού όλοι είμαστε καταπιεσμένοι και καταπιεστές ταυτόχρονα. Υπάρχουν πραγματικά σημαντικοί κίνδυνοι από αυτή την άποψη.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, μελετώντας σε βάθος διάφορους κλασικούς αναρχικούς, συνδικαλιστές και ελευθεριακούς/αντιεξουσιαστές σοσιαλιστές, μπορώ να πω ότι όλα όσα χρησιμοποίησε ο σημερινός μας Φουκώ είναι παρόντα στους “δικούς μας” συγγραφείς. Δεν υπάρχει τίποτα που έχουμε οικειοποιηθεί από τον Φουκώ που να μην υπάρχει, για παράδειγμα, στον Μαλατέστα ή/και στον Προυντόν.

Πιστεύω ότι πρέπει να αποφύγουμε πάση θυσία αυτή τη διαδικασία (που δυστυχώς είναι πολύ παρούσα στον αναρχισμό) να παίρνουμε και να ενσωματώνουμε άκριτα ό,τι μας φαίνεται ενδιαφέρον, ό,τι είναι στη μόδα (ακαδημαϊκή ή αγωνιστική), ό,τι μελετάμε στο πανεπιστήμιο ή συζητάμε στα κινήματα. Ιστορικά ο αναρχισμός έχει συγκεκριμένες γραμμές (και κάθε αναρχικό ρεύμα έχει πιο συγκεκριμένες γραμμές μέσα στον αναρχισμό). Επομένως, είναι σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι οι συνεισφορές πρέπει να συμπληρώνουν αυτές τις γραμμές και όχι να τις απορρίπτουν, να τις θέτουν υπό έλεγχο ή να τις διαστρεβλώνουν.

Ένας άλλος όρος που φαίνεται να αποκτά μεγάλη έμφαση στην τάση του εσπεσιφισμού είναι η “κοινωνική δύναμη”. Η κοινωνική δύναμη είναι η “πραγματοποιηθείσα” δύναμη μιας κυριαρχούμενης τάξης, όταν οργανώνεται και διοχετεύεται με τα κατάλληλα μέσα προς την επίτευξη στόχων που είναι προς το συμφέρον της. Η έννοια της κοινωνικής δύναμης, επομένως, πριμοδοτεί την οργάνωση – τόσο την πρακτική όσο και την ιδεολογική – της κυριαρχούμενης τάξης, καθώς η αυξημένη οργάνωση ισοδυναμεί με αυξημένη ικανότητα για κοινωνικό μετασχηματισμό. Θα μπορούσατε να αναπτύξετε λίγο περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο υλοποιείται αυτή η “κοινωνική δύναμη”; Και επιπλέον, και αυτό είναι ίσως ένα μεταφραστικό πρόβλημα, ποια είναι η διαφορά μεταξύ εξουσίας και κοινωνικής δύναμης; Από την ανάγνωση των μεταφρασμένων έργων σας, φαίνεται ότι υπάρχουν κάποια διακριτά επίπεδα κοινωνικής δύναμης που υπονοούνται αλλά δεν περιγράφονται ρητά. Πρώτον, παίρνοντας από τον Προυντόν, υπάρχει ένα είδος δυνητικής δύναμης που οι εργάτες αποκτούν με τη συνεργατική εργασία. Περαιτέρω, υπάρχει ένα είδος δύναμης που αποκτάται από τη συνεργατική εργασία με την πολιτική ιδεολογική έννοια: η συλλογική εργασία προς έναν κοινό στόχο και ένα κοινό πρόγραμμα. Τέλος, υπάρχει κοινωνική δύναμη με την έννοια που κυρίως συζητάτε, στο ταξικό επίπεδο, όπου οι κυριαρχούμενες τάξεις λόγω της ταξικής τους θέσης μπορούν να οικοδομήσουν λαϊκή εξουσία. Αναρωτιόμουν αν θα μπορούσατε να μιλήσετε για τη σχέση μεταξύ αυτών των στρωμάτων (ανεξάρτητα από το αν συμφωνείτε με τη δική μου επέκταση του όρου); Για να επαναδιατυπώσω το ερώτημα πιο πρακτικά: τι ρόλο παίζει η αναρχική οργάνωση στην οργάνωση της εξουσίας των κυριαρχούμενων τάξεων;

Υπάρχουν πολλά στοιχεία σε αυτό το ερώτημα που θεωρώ ότι είναι σημαντικό να τα αναλύσουμε και να τα οργανώσουμε. Σταδιακά έχω γράψει και άλλα πάνω σε αυτό το θέμα της εξουσίας, τα οποία καλύπτουν όλα όσα ρωτάτε. Θα προσπαθήσω να συστηματοποιήσω με έναν πιο διδακτικό τρόπο για να διευκολύνω την κατανόηση. Και όλα όσα λέω παρακάτω έχουν αναφορά σε κλασικούς συγγραφείς (Μπακούνιν, Μαλατέστα, Προυντόν, κυρίως) και σε σύγχρονους συγγραφείς (Alfredo Errandonea, Tomás Ibáñez, Fábio López, Bruno L. Rocha), συμπεριλαμβανομένων των αναρχικών οργανώσεων especifista και της δικής μου παραγωγής.[10]

Πρώτα απ’ όλα, είναι σημαντικό να θυμόμαστε, όπως είπα και προηγουμένως, ότι η εξουσία έχει ιστορικά οριστεί με τρεις τρόπους: 1.) Ως ικανότητα- 2.) Ως δομές και μηχανισμοί ρύθμισης και ελέγχου- 3.) Ως ασυμμετρία στις σχέσεις ισχύος. Αυτά τα τρία στοιχεία είναι σημαντικά και είναι παρόντα στη θεωρία της ισχύος που έχω αναπτύξει. Όχι απαραίτητα ως μέρος της ίδιας της έννοιας της ισχύος, αλλά σχετίζονται με αυτήν.

Ας πάρουμε ως αφετηρία έναν ορισμό της ισχύος που θεωρώ επαρκή: η ισχύς είναι μια συγκεκριμένη και δυναμική κοινωνική σχέση μεταξύ διαφορετικών ασύμμετρων δυνάμεων, στην οποία υπάρχει υπεροχή μιας (κάποιων) δύναμης (δυνάμεων) σε σχέση με μια (κάποιες) άλλη (άλλες). Υπάρχουν ορισμένες σημαντικές πτυχές αυτού του ορισμού.

Πρώτον, όταν επιβεβαιώνω την ισχύ ως κοινωνική σχέση, λέω ότι ισχύς σημαίνει σχέση ισχύος και ότι περιλαμβάνει τουλάχιστον δύο μέρη (ανθρώπους, ομάδες, τάξεις κ.λπ.). Δεύτερον, όταν μιλώ για μια συγκεκριμένη και δυναμική σχέση, αποκλείω την έννοια της εξουσίας ως μιας ικανότητας, η οποία τοποθετείται στο πεδίο των δυνατοτήτων, κάτι που μπορεί να υλοποιηθεί ή να μην υλοποιηθεί- αναφέρομαι, πιο συγκεκριμένα, σε μια σχέση που συμβαίνει πραγματικά. Αυτή η σχέση δεν είναι ποτέ μόνιμη – τοποθετείται πάντα σε ένα πλαίσιο (χωροχρόνος)- και είναι προσωρινή- κανείς δεν έχει την εξουσία αιώνια, αλλά μόνο για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα. Ως εκ τούτου, οι σχέσεις εξουσίας μεταβάλλονται συνεχώς και μπορούν να μετασχηματιστούν ανά πάσα στιγμή.

Τρίτον, όταν μιλάω για τη σχέση μεταξύ διαφορετικών ασύμμετρων δυνάμεων, είναι απαραίτητο να ορίσω ακριβώς αυτή την παρεπόμενη έννοια ή υποέννοια: κοινωνική δύναμη. Η κοινωνική δύναμη μπορεί να οριστεί ως η ενέργεια που εφαρμόζεται από τους παράγοντες στις κοινωνικές συγκρούσεις για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Η δύναμη αυτή μπορεί να είναι ατομική, ομαδική ή ταξική και σημαίνει την υλοποίηση της ικανότητας για πραγματοποίηση. Εδώ έχουμε την πρώτη πτυχή που οργανώνει αυτούς τους τρεις ιστορικούς τρόπους εννοιολόγησης της δύναμης- κάνω διάκριση μεταξύ της ικανότητας πραγμάτωσης και της κοινωνικής δύναμης.

Η ικανότητα για πραγματοποίηση είναι εκείνη η δυνατότητα να γίνει κάτι στο μέλλον, εκείνο το πιθανό γίγνεσθαι που μπορεί να υλοποιηθεί ή να μην υλοποιηθεί. Αναφερόμαστε στην ικανότητα πραγματοποίησης όταν, για παράδειγμα, λέμε ότι οι εργαζόμενοι έχουν τη δύναμη να μεταμορφώσουν τον κόσμο. Σύμφωνα με τις έννοιες που έχω υιοθετήσει, η πρόταση αυτή θα ήταν καλύτερο να διατυπωθεί ως εξής: οι εργαζόμενοι έχουν την ικανότητα (δυνατότητα) να μεταμορφώσουν τον κόσμο. Αυτό συμβαίνει επειδή, ακόμη και με αυτή την ικανότητα, μπορεί να μεταμορφώσουν ή να μην μεταμορφώσουν τον κόσμο- δεν πρόκειται για κάτι συγκεκριμένο, το οποίο πραγματικά συμβαίνει.

Η ικανότητα υλοποίησης γίνεται κοινωνική δύναμη όταν εγκαταλείπει το πεδίο της δυνατότητας υλοποίησης κάποιου μελλοντικού γεγονότος, το οποίο μπορεί να συμβεί ή να μην συμβεί, και τίθεται πράγματι σε εφαρμογή, αρχίζει να αποτελεί μέρος του παιχνιδιού των δυνάμεων που συνιστά μια κοινωνική πραγματικότητα. Ας επιστρέψουμε στο παράδειγμά μας: Οι εργαζόμενοι έχουν τη δυνατότητα να μεταμορφώσουν τον κόσμο. Αλλά μπορεί όλοι τους να συνεχίζουν την καθημερινή τους ζωή, να πηγαίνουν στη δουλειά τους, να φροντίζουν την οικογένεια, να ζουν μια ζωή που δεν έχει καμία επίδραση στις κατευθύνσεις ανάπτυξης της καπιταλιστικής κοινωνίας. Σε αυτή την περίπτωση, συνεχίζουν μόνο με αυτή τη δυνητική ικανότητα.

Τώρα, όταν αρχίζουν να βάζουν την ενέργειά τους σε κοινωνικές συγκρούσεις για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων, αυτοί οι εργαζόμενοι αποτελούν μια κοινωνική δύναμη. Για παράδειγμα, όταν αρχίζουν να οργανώνονται, όταν κάνουν αγώνες, διεκδικήσεις κ.λπ. Βλέπετε ότι εδώ αυτή η ικανότητα έχει μετατραπεί σε κοινωνική δύναμη. Αυτή η δύναμη μπορεί να είναι αρκετά μικρή – και, επομένως, να μην είναι σε θέση να αλλάξει την πορεία της πραγματικότητας- μπορεί όμως να είναι μεσαία ή και μεγάλη και, με αυτόν τον τρόπο, να οδηγήσει σε αλλαγές και μετασχηματισμούς.

Όταν μιλάω για κοινωνική δύναμη, είναι σημαντικό να έχουμε κατά νου δύο ζητήματα. Το πρώτο είναι ότι όλοι γεννιόμαστε με τη φυσική δύναμη του σώματός μας, η οποία μπορεί να κινητοποιηθεί σε ορισμένες συγκρούσεις. Για παράδειγμα, η σωματική δύναμη ενός άνδρα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να επιβληθεί σε μια γυναίκα σε μια δεδομένη σύγκρουση. Η δεύτερη είναι ότι μια κοινωνική δύναμη μπορεί να είναι ατομική ή συλλογική και, στη δεύτερη περίπτωση, πρέπει πάντα να θεωρούμε ότι η συλλογική δύναμη είναι μεγαλύτερη από το άθροισμα των ατομικών δυνάμεων. Για παράδειγμα, η συλλογική δύναμη 100 εργαζομένων που διαμαρτύρονται μπροστά από ένα δημαρχείο για μια ώρα είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι αν αυτοί οι εργαζόμενοι έμεναν εκεί, ο καθένας, ατομικά, για μια ώρα, ο ένας μετά τον άλλο. Ακόμη και αν ο αριθμός των ωρών διαμαρτυρίας ανά άτομο είναι ο ίδιος, χωρίς αμφιβολία η κοινωνική δύναμη της συλλογικότητας (άνθρωποι μαζί) είναι πολύ μεγαλύτερη από την κοινωνική δύναμη των ατόμων (άνθρωποι χώρια).

Επιπλέον, πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι υπάρχουν πολυάριθμοι τρόποι ενίσχυσης της κοινωνικής δύναμης. Ας δούμε μερικούς από αυτούς που είναι πολύ γνωστοί.

Οι άνθρωποι μπορούν: 1.) Να αυξήσουν τη σωματική τους δύναμη και να βελτιώσουν τις τεχνικές χρήσης αυτής της δύναμης, με ασκήσεις και πολεμικές τέχνες. Σε μια σύγκρουση μεταξύ οπαδών, για παράδειγμα, η σωματική δύναμη μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα. Ή ακόμη και στην περίπτωση στρατιωτικών μαχών που απαιτούν σωματικές ικανότητες και προσπάθειες. 2.) Συγκέντρωση και κινητοποίηση ανθρώπων με κοινό σκοπό. Για παράδειγμα, για ένα ψήφισμα, μια εκλογική διαδικασία ή μια πορεία στο δρόμο, ο αριθμός των ανθρώπων που συγκεντρώνονται και κινητοποιούνται αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο. 3.) Η κατοχή χρημάτων, περιουσίας, μηχανημάτων και φυσικών πόρων. Περί αυτού πρόκειται, για παράδειγμα, όταν βλέπουμε ότι είναι πολύ πιο εύκολο για τους πλούσιους να επιβληθούν στους φτωχούς παρά το αντίθετο- ότι μια χώρα με μεγάλη ποσότητα πετρελαίου έχει μεγαλύτερη βαρύτητα στις διεθνείς γεωπολιτικές σχέσεις από μια χώρα χωρίς πετρέλαιο- ότι, στον καπιταλιστικό ανταγωνισμό, οι μεγάλοι τείνουν να υποτάσσουν τους μικρούς.

4.) Η κατάκτηση θέσεων διοίκησης και λήψης αποφάσεων, καθώς οι άνθρωποι που τις καταλαμβάνουν έχουν πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες να επιβληθούν σε εκείνους που δεν τις καταλαμβάνουν. Όταν λέμε, για παράδειγμα, ότι δεν υπάρχει ελεύθερη διαπραγμάτευση των μισθών μεταξύ αφεντικού και εργάτη, είναι ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο. Επειδή καταλαμβάνουν μια θέση διοίκησης και λήψης αποφάσεων ή ακόμη και επειδή είναι οι ιδιοκτήτες της επιχείρησης, οι διευθυντές και οι ιδιοκτήτες θα έχουν σχεδόν πάντα πολύ μεγαλύτερη κοινωνική δύναμη από εκείνη του εργαζόμενου στις εργασιακές συγκρούσεις. Αυτό εξηγεί γιατί, σε ένα γραφειοκρατικοποιημένο λαϊκό κίνημα, οι θέσεις διοίκησης και απόφασης αμφισβητούνται έντονα από πολιτικές οντότητες και κόμματα.

5.) Ανάπτυξη ικανότητας επιρροής και πειθούς, όταν υπάρχουν άνθρωποι που, μέσω επιχειρημάτων ή χαρισματικότητας, σε συζητήσεις, ομιλίες κ.λπ. πείθουν και φέρνουν άλλους ανθρώπους με το μέρος τους. 6.) Κατέχουν όπλα και πολεμικές τεχνολογίες, θεμελιώδη στοιχεία για να καθορίσουν, για παράδειγμα, τα αποτελέσματα ενός πολέμου. 7.) Να διαθέτουν πληροφορίες και γνώσεις, οι οποίες επιτρέπουν όχι μόνο να έχουν καλύτερο αντίκτυπο στις συγκρούσεις, αλλά και να γνωρίζουν εκ των προτέρων τα βήματα των αντιπάλων και των εχθρών. Θα μπορούσαν να αναφερθούν πολλοί άλλοι τρόποι αύξησης της κοινωνικής δύναμης.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, σε κάθε περίπτωση, υπάρχει ένα σύνολο “κανόνων” σχετικά με τους πιθανούς και νόμιμους τρόπους επένδυσης στην αύξηση της κοινωνικής δύναμης. Ας δούμε. Για τις σωματικές συγκρούσεις μεταξύ οπαδών, η ενασχόληση με το γυμναστήριο και η ενασχόληση με μια πολεμική τέχνη είναι πολύ πιο αποδεκτή (“φυσιολογική”) από ό,τι για τις εργατικές διαμάχες για τη διαπραγμάτευση του μισθού σε μια εταιρεία. Για τις ανταγωνιστικές συγκρούσεις μεταξύ εταιρειών, η κατοχή περιουσίας και χρημάτων – η επένδυση για να έχουμε όλο και περισσότερα και να τα κάνουμε μηχανισμό επιβολής – είναι πολύ πιο αποδεκτή/κανονική από ό,τι στις κοινωνικές συγκρούσεις που υποστηρίζουν τα λαϊκά κινήματα και οι επαναστατικές σοσιαλιστικές οργανώσεις.

Θέλω να πω ότι κάθε μορφή σύγκρουσης έχει ένα συγκεκριμένο σύνολο κανόνων σχετικά με το τι είναι πιο αποδεκτό, φυσιολογικό, συνηθισμένο να επενδύει κανείς στην αύξηση της κοινωνικής δύναμης. Πράγμα που δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να υιοθετηθούν άλλοι δρόμοι. Για παράδειγμα, τα όπλα γενικά δεν είναι μέρος της κανονικότητας μιας εκλογικής διαδικασίας σε ένα συνδικάτο, αλλά στη Βραζιλία γνωρίζουμε ότι, ανάλογα με το συνδικάτο, αυτό είναι μια πραγματικότητα.

Μια άλλη σημαντική πτυχή αυτής της συζήτησης είναι ότι οι σχέσεις μεταξύ των κοινωνικών δυνάμεων λαμβάνουν πάντα χώρα σε ένα συγκεκριμένο σενάριο – μια συγκεκριμένη δομή ή σε τάξη με κανονισμούς, ελέγχους, κανόνες, θεσμούς. Αυτό το σενάριο διαμορφώνεται επίσης από σχέσεις δυνάμεων, οι οποίες όμως είναι πιο διαρκείς, που διαρκούν στο χωροχρόνο και που είναι θεσμοθετημένες, καθιστώντας το ίδιο το σενάριο να έχει τους κανόνες του και, γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, να ασκεί δύναμη στο παιχνίδι. Οι κοινωνικές δυνάμεις που λειτουργούν υπέρ της δομής/τάξης είναι πολύ πιο εύκολες (μεγιστοποιούνται) από τις δυνάμεις που αντιτίθενται σε αυτήν (ελαχιστοποιούνται).

Αυτό εξηγεί γιατί, από κοινωνική άποψη, η συνέχιση κάτι που ήδη συμβαίνει είναι συνήθως ευκολότερη από την αλλαγή του- τα κινήματα που επιβεβαιώνουν την τάξη έχουν γενικά περισσότερες διευκολύνσεις από τα κινήματα που αψηφούν την τάξη. Ας φανταστούμε, για παράδειγμα, δύο κινήματα με τον ίδιο αριθμό ανθρώπων και πόρων: το ένα υπερασπίζεται τον καπιταλισμό και το άλλο είναι αντικαπιταλιστικό. Αυτό που υποστηρίζω είναι ότι, σε μια τέτοια περίσταση, ακόμη και με τους ίδιους πόρους/άνθρωπους, το καπιταλιστικό κίνημα θα έχει ευκολότερο χρόνο, καθώς θα παίζει σε ένα σενάριο, σε μια καπιταλιστική δομή, εκμεταλλευόμενο την αδράνεια που έχουν τέτοιες σχέσεις.

Όπως γίνεται αντιληπτό, αυτή η έννοια της κοινωνικής δύναμης είναι χρήσιμη για να σκεφτούμε διάφορα ζητήματα, ιδίως συγκρούσεις μεταξύ ορισμένων δυνάμεων σε μικρο-, μεσο- και μακροκοινωνικό επίπεδο. Αυτή η αναφερθείσα δυναμική του συσχετισμού ασύμμετρων δυνάμεων μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατανόηση των σχέσεων μεταξύ ανθρώπων, συμμοριών, εταιρειών, χωρών, κομμάτων, μέσων επικοινωνίας, τάξεων κ.λπ.

Μπορούμε να αντιληφθούμε την κοινωνική πραγματικότητα ως το αποτέλεσμα μιας αντιπαράθεσης μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών δυνάμεων, οι οποίες, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν περιορίζονται σε δύο (δύναμη Α εναντίον δύναμης Β). Συχνά υπάρχουν πολλαπλές δυνάμεις, οι οποίες επηρεάζουν διαφορετικά την πραγματικότητα, οι οποίες έχουν εγγύτητα και απόσταση με άλλες, οι οποίες συμμαχούν, συνεργάζονται μεταξύ τους.

Έρχομαι εδώ στην πιο συγκεκριμένη έννοια της δύναμης, που αναφέρθηκε προηγουμένως. Εξουσία που εμφανίζεται ακριβώς όταν μία ή λίγες δυνάμεις επικρατούν (επικαλύπτονται, επιβάλλονται) στην άλλη(ες). Και εδώ γίνεται εμφανής η διαφορά μεταξύ κοινωνικής δύναμης και εξουσίας. Το να συγκροτείς μια κοινωνική δύναμη σημαίνει να παρεμβαίνεις/επηρεάζεις την πραγματικότητα, να παίζεις ρόλο στις συγκρούσεις- το να έχεις εξουσία σημαίνει να κάνεις τη δική σου κοινωνική δύναμη μια δύναμη που υπερισχύει έναντι άλλων, που επικαλύπτεται, που επιβάλλεται.

Μπορούμε να πούμε, με αυτή την έννοια, για παράδειγμα, ότι από την αναβίωσή τους από τη δεκαετία του 1990 και μετά, οι αναρχικοί και οι συνδικαλιστές, σε παγκόσμιο επίπεδο, έχουν συγκροτήσει μια κοινωνική δύναμη. Διότι, σε διάφορες χώρες, έχουν αντίκτυπο στην πραγματικότητα, είτε σε αγώνες και διαμαρτυρίες γενικά, είτε σε συνδικαλιστικά, κοινοτικά, φοιτητικά, αγροτικά κινήματα, είτε ακόμη και στο πεδίο των ιδεών με έναν πιο γενικό τρόπο.

Αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι ο αναρχισμός, ο αναρχοσυνδικαλισμός και ο επαναστατικός συνδικαλισμός έχουν εξουσία. Επί του παρόντος, αποτελούν μια μειοψηφική κοινωνική δύναμη μέσα στην αριστερά γενικά, και σχεδόν ασήμαντη όταν σκεφτόμαστε τις κοινωνικές δυνάμεις που αμφισβητούν τις παγκόσμιες κατευθύνσεις της κοινωνίας.[11]

Όταν υποστηρίζουμε την ανάγκη για έναν αναρχισμό που επιδιώκει την εξουσία, αυτό συνεπάγεται αναγκαστικά τη σύλληψη και την εφαρμογή στην πράξη τρόπων για τη μεγιστοποίηση της δύναμης του αναρχισμού και, κυρίως, των λαϊκών τάξεων, έτσι ώστε να γίνουν ισχυροί παράγοντες όχι μόνο στην αριστερά, αλλά και σε τοπικά, περιφερειακά, εθνικά και ακόμη και διεθνή σενάρια.

Η εξουσία είναι παρούσα σε όλους τους τομείς και τα επίπεδα της κοινωνίας. Παρέχει τη βάση για κανονισμούς, ελέγχους, περιεχόμενο, πρότυπα κ.λπ. Συνεπώς, έχει άμεση σχέση με τη λήψη αποφάσεων.

Έχουμε, μέχρι στιγμής, ορισμένες θεωρητικές πτυχές ικανές να υποστηρίξουν αναλύσεις της πραγματικότητας, είτε του παρελθόντος είτε του παρόντος. Αυτές οι θεωρητικές πτυχές μας επιτρέπουν να επεξεργαστούμε ιστορικούς προβληματισμούς και αναλύσεις της συγκυρίας, μέσα από απαντήσεις σε ένα ακριβές σύνολο ερωτημάτων. Σε ένα δεδομένο σενάριο (στιγμή/περιοχή): Ποιες είναι οι κοινωνικές δυνάμεις που διαδραματίζονται; Πώς επηρεάζουν το κοινωνικό πεδίο; Ποιες από αυτές επικρατούν; Ποια είναι τα αποτελέσματα αυτής της σχέσης; Η χαρτογράφηση των δυνάμεων που διαδραματίζονται, η επίδρασή τους στην πραγματικότητα, οι επικρατήσεις και τα αποτελέσματα αυτής της αντιπαράθεσης είναι απαραίτητη για την κατανόηση ενός συγκεκριμένου σεναρίου της κοινωνίας.

Τόσο οι σχέσεις εξουσίας όσο και οι ρυθμίσεις και οι έλεγχοι που συμβαίνουν στην κοινωνία μπορεί να συνεπάγονται ή να μην συνεπάγονται κυριαρχία. Αυτό σημαίνει ότι, όπως έχω υποστηρίξει εγώ και άλλοι εσπεσιφιστές, εξουσία και κυριαρχία δεν είναι συνώνυμα- ούτε ρύθμιση/έλεγχος και κυριαρχία. Με άλλα λόγια, μια σχέση εξουσίας μπορεί να είναι σχέση κυριαρχίας, αλλά μπορεί και να μην είναι. Ένα σύνολο ρυθμιστικών και ελεγκτικών μηχανισμών μπορεί να είναι κυρίαρχο, αλλά μπορεί και να μην είναι.

Αυτό που καθιστά δυνατή αυτή τη δήλωση είναι μια άλλη έννοια ή υπο-έννοια αξεσουάρ: η συμμετοχή. Σε γενικές γραμμές, η συμμετοχή είναι η ενέργεια της συμμετοχής ή της συμβολής σε συλλογικές αποφάσεις- σχετίζεται με ολόκληρη τη διαδικασία που συζητείται στη συγκρότηση των κοινωνικών δυνάμεων, τις αντιπαραθέσεις/διαφωνίες και την εγκαθίδρυση των σχέσεων εξουσίας. Οι σχέσεις εξουσίας και οι μηχανισμοί ρύθμισης και ελέγχου μπορούν να αναλυθούν και να κατανοηθούν με βάση τη μεγαλύτερη ή μικρότερη συμμετοχή που συνεπάγονται.

Έτσι, η εξουσία, η ρύθμιση και ο έλεγχος μπορεί να είναι κυρίαρχοι (και άρα να έχουν μικρότερη συμμετοχή) ή αυτοδιαχειριζόμενοι (και άρα να έχουν μεγαλύτερη συμμετοχή). Η εξουσία μπορεί έτσι να νοηθεί ως μια σχέση που ταλαντεύεται μεταξύ αυτών των δύο άκρων: της κυριαρχίας και της αυτοδιαχείρισης.

Η κυριαρχία είναι μια ιεραρχική κοινωνική σχέση, στην οποία ένας ή κάποιοι αποφασίζουν για ό,τι αφορά όλους- εξηγεί τις ανισότητες, περιλαμβάνει σχέσεις εκμετάλλευσης, εξαναγκασμού, αποξένωσης κ.λπ. Η κυριαρχία εξηγεί τις κοινωνικές τάξεις, αν και υπάρχουν και άλλες μορφές κυριαρχίας εκτός από την ταξική κυριαρχία. Η αυτοδιαχείριση είναι ο αντίποδας της κυριαρχίας- είναι μια μη ιεραρχική (εξισωτική) κοινωνική σχέση, στην οποία οι άνθρωποι συμμετέχουν στο σχεδιασμό και στις αποφάσεις που τους αφορούν, προσωπικά και συλλογικά. Η αυτοδιαχείριση αποτελεί τη βάση του σχεδίου μιας αταξικής κοινωνίας και άλλων μορφών κυριαρχίας.

Ορισμένες έννοιες απορρέουν από αυτό. Πρώτον, ότι η κυριαρχία είναι μια μορφή εξουσίας, όπως και η αυτοδιαχείριση. Μπορούμε να πούμε ότι, ιστορικά, η συντριπτική πλειονότητα των σχέσεων εξουσίας που εγκαθιδρύθηκαν στο μακροκοινωνικό επίπεδο ήταν σχέσεις κυριαρχίας (κυρίαρχη εξουσία, επομένως). Αλλά είναι επίσης δυνατό να ισχυριστούμε ότι, παράλληλα, αμέτρητες άλλες σχέσεις εξουσίας, στο μεσο- και μακρο-κοινωνικό επίπεδο, ήταν σχέσεις αυτοδιαχείρισης (αυτοδιαχειριζόμενη εξουσία, επομένως). Αυτό το παρατηρούμε τόσο σε κινήματα και αγώνες, όσο και σε ορισμένες στιγμές εξεγερτικών και επαναστατικών εμπειριών.

Όταν οι εσπεσιφιστές ισχυρίζονται ότι είναι απαραίτητο να “οικοδομηθεί η λαϊκή εξουσία”, αυτό που υπερασπίζονται δεν είναι τίποτε άλλο από την οικοδόμηση μιας λαϊκής κοινωνικής δύναμης ικανής να προωθήσει μια κοινωνική επανάσταση και, με αυτό, να εγκαθιδρύσει μια σχέση εξουσίας ενάντια στις άρχουσες τάξεις και τους μεγάλους φορείς της κυριαρχίας γενικά. Προφανώς, δεν πρόκειται για την οικοδόμηση οποιασδήποτε εξουσίας, αλλά για μια αυτοδιαχειριζόμενη εξουσία, η οποία συνεπάγεται την άμεση καταπολέμηση των σχέσεων κυριαρχίας και η οποία παραπέμπει σε μια κοινωνία χωρίς τάξεις και άλλες μορφές κυριαρχίας. Επομένως, η αντίληψή μας για τη λαϊκή εξουσία είναι μια αντίληψη αυτοδιαχειριζόμενης εξουσίας.

Ο ρόλος της αναρχικής οργάνωσης κινείται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση. Ο στόχος της είναι, καταρχήν, να συμβάλει στη μετατροπή της ικανότητας πραγμάτωσης των εργαζομένων σε κοινωνική δύναμη. Δεύτερον, να συνεργαστεί για τη διαρκή αύξηση αυτής της κοινωνικής δύναμης των εργαζομένων. Τρίτον, να ενισχύσει τις αριστερές, σοσιαλιστικές, επαναστατικές και ελευθεριακές/αντιεξουσιαστικές θέσεις απέναντι στις δεξιές, καπιταλιστικές, ρεφορμιστικές και αυταρχικές θέσεις που υπάρχουν στους εργαζόμενους και στα κινήματά τους. Τέταρτον, να τονώσει την οικοδόμηση αυτοδιαχειριζόμενων σχέσεων εξουσίας, οι οποίες παραπέμπουν σε μια επαναστατική διαδικασία κοινωνικού μετασχηματισμού, εγκαθιδρύοντας ισότιμους και ελευθεριακούς θεσμούς ρύθμισης και ελέγχου και επιτρέποντας την επέκταση αυτού του σχεδίου σε περιφερειακό, εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Σε μια πιο πρακτική σημείωση, ο ορισμός της εξουσίας και της κυριαρχίας στο πλαίσιο του εσπεσιφισμού χρησιμοποιήθηκε για τη θεωρητική κατανόηση της στρατηγικής της οικοδόμησης ενός “μετώπου των καταπιεσμένων τάξεων”. Ορισμένοι σύντροφοί μας έχουν ανησυχίες ότι αυτή η στρατηγική οδηγεί σε εγκατάλειψη του ηγετικού ρόλου της εργατικής τάξης και της μοναδικής σχέσης της με την παραγωγή κατά τη διάρκεια της σοσιαλιστικής επανάστασης. Ανησυχούμε επίσης ότι θα μπορούσε να προσφερθεί σε μια “βολονταριστική” ανάλυση του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού. Δηλαδή, φαίνεται να δίνει προτεραιότητα στη σχέση κυριαρχίας έναντι της σχέσης με τα μέσα παραγωγής για την κατανόηση του ρόλου που θα παίξει μια τάξη στην κοινωνική επανάσταση, και επομένως δυνητικά μια προτεραιότητα της συνειδητοποίησης έναντι της πολιτικής αντιπαράθεσης έναντι της παραγωγής. Ήλπιζα ότι θα μπορούσατε να απαντήσετε σε αυτές τις ανησυχίες – είναι ακριβείς αντιλήψεις της θέσης σας;

Θέλω να ξεκινήσω τονίζοντας ότι η έννοια των κοινωνικών τάξεων με την οποία λειτουργούμε, σε γενικές γραμμές, είναι πολύ κοντά σε εκείνη που υποστηρίζεται από διάφορους κλασικούς αναρχικούς, όπως ο Μπακούνιν και ο Μαλατέστα. Το πρόβλημα εδώ, και πάλι, μου φαίνεται ότι είναι η αναφερόμενη εισαγωγή θεωρητικών στοιχείων (στην προκειμένη περίπτωση, από τον μαρξισμό) στον αναρχισμό, κάτι που μας εμποδίζει να γνωρίσουμε και να απολαύσουμε τη δική μας συμβολή.

Αυτοί και άλλοι αναρχικοί έχουν σημαντικούς προβληματισμούς για αυτή τη συζήτηση σχετικά με τις κοινωνικές τάξεις. Πρώτα απ’ όλα, για τον Μπακούνιν, τον Μαλατέστα και άλλους, η κοινωνική τάξη δεν ήταν ποτέ μια αποκλειστικά οικονομική έννοια. Αναμφίβολα, οι τάξεις περιλαμβάνουν (όχι σπάνια, πρωτίστως) στοιχεία μιας οικονομικής τάξης, όπως η ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και διανομής και τα συνακόλουθα οικονομικά προνόμια. Μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει, με αυτή την έννοια, μια οικονομική εξουσία.

Αλλά οι τάξεις περιλαμβάνουν επίσης άλλα στοιχεία μιας πολιτικής τάξης, όπως η ιδιοκτησία των μέσων διοίκησης και εξαναγκασμού και τα συνακόλουθα πολιτικά προνόμια. Μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει, με αυτή την έννοια, μια πολιτική εξουσία. Τέλος, οι τάξεις εξακολουθούν να περικλείουν διανοητικά/ηθικά στοιχεία, όπως η ιδιοκτησία των μέσων επικοινωνίας και διδασκαλίας και τα συνακόλουθα διανοητικά προνόμια. Μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει, με αυτή την έννοια, μια διανοητική εξουσία.

Στο καπιταλιστικό-κρατικό σύστημα – και, επομένως, στη σύγχρονη κοινωνία – είναι δυνατόν να υποστηριχθεί ότι υπάρχει ένα σύνολο κυρίαρχων τάξεων και ένα σύνολο καταπιεσμένων τάξεων. Οικονομικά, μπορούμε να μιλήσουμε για τους ιδιοκτήτες (αστούς και γαιοκτήμονες), οι οποίοι υποτάσσουν τους προλετάριους (με τη στενότερη έννοια, των μισθωτών εργατών) και τους αγρότες. Πολιτικά, μπορούμε να μιλήσουμε για μια γραφειοκρατία (κυβερνήτες, δικαστές, αστυνομία), η οποία υποτάσσει ένα μεγάλο ποσοστό των κυβερνώμενων. Διανοητικά, μπορούμε να μιλήσουμε για θρησκευτικές, επικοινωνιακές και εκπαιδευτικές αρχές, οι οποίες υποτάσσουν εκείνους που έχουν μικρή ή καθόλου επίδραση στην παραγωγή ιδεών σε μια κοινωνία γενικά.

Επομένως, στην κοινωνία μας, όταν μιλάμε για κοινωνικές τάξεις, μπορούμε να προσδιορίσουμε αυτές τις τρεις ευρείες κοινωνικές συγκρούσεις: ιδιοκτήτες εναντίον προλετάριων και αγροτών (οικονομικά)- γραφειοκράτες εναντίον κυβερνώντων (πολιτικά)- θρησκευτικές/επικοινωνιακές/εκπαιδευτικές αρχές Χ άτομα με μικρή ή καθόλου επιρροή στην παραγωγή μακροκοινωνικών ιδεών (διανοητικά).

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτές οι συγκρούσεις διατυπώνονται πάντα με συστημικούς όρους. Έτσι, αυτή η διάκριση μεταξύ των τριών πεδίων ή σφαιρών (οικονομικών, πολιτικών και διανοητικών) και των τριών προαναφερθεισών συγκρούσεων που σχετίζονται με αυτά είναι μόνο αναλυτική. Διότι, στην πραγματικότητα, τα τρία αυτά μέρη συνθέτουν ένα δομικό σύνολο, το οποίο λειτουργεί ως σύστημα. Η συνάρθρωση αυτών των τριών συγκρούσεων υποδεικνύει ακριβώς αυτό που ανέφερα προηγουμένως. Δεν υπάρχει μόνο αστική τάξη και προλεταριάτο- δεν υπάρχουν μόνο δύο τάξεις σε σύγκρουση.

Υπάρχει, όπως αναφέρθηκε, ένα σύνολο κυρίαρχων τάξεων και ένα σύνολο καταπιεσμένων τάξεων. Ασκώντας κυριαρχία στην κοινωνία μας έχουμε αυτό το σύνολο τάξεων που αποτελείται από: ιδιοκτήτες + γραφειοκρατία + θρησκευτικές/επικοινωνιακές/εκπαιδευτικές αρχές (τονίζοντας ότι μιλάω εδώ, προφανώς, για τις μεγάλες εταιρείες θρησκείας, επικοινωνίας και εκπαίδευσης, δηλαδή αυτές που στην πραγματικότητα καθοδηγούν την παραγωγή ιδεών στη σύγχρονη κοινωνία). Σύνολο που κατέχει ταυτόχρονα τα μέσα παραγωγής και διανομής, διοίκησης και εξαναγκασμού, επικοινωνίας και διδασκαλίας- και που απολαμβάνει, ταυτόχρονα, οικονομικά, πολιτικά και πνευματικά προνόμια.

Υποφέροντας από την κυριαρχία στην κοινωνία μας, έχουμε ένα άλλο σύνολο τάξεων που αποτελείται από: προλετάριους + αγρότες (και παραδοσιακούς λαούς) + περιθωριοποιημένους, οι οποίοι είναι, μαζί και ταυτόχρονα, θύματα της οικονομικής εκμετάλλευσης, της πολιτικής-γραφειοκρατικής κυριαρχίας, του φυσικού καταναγκασμού και της πνευματικής αλλοτρίωσης. Υπάρχει επίσης ένας λιγότερο σημαντικός ενδιάμεσος τομέας μεταξύ αυτών των δύο ευρέων συνόλων τάξεων.

Έτσι, όταν μιλάμε για ταξική πάλη, είναι απαραίτητο να κατανοήσουμε ότι μπορεί να εκδηλωθεί (και εκδηλώνεται) με δύο διαφορετικούς τρόπους. Ο ένας συγκεκριμένα, για παράδειγμα, όταν οι μισθωτοί εργαζόμενοι σε μια εταιρεία αντιμετωπίζουν ένα συγκεκριμένο αφεντικό. Ένας άλλος, γενικότερος, που περιλαμβάνει και τα δύο σύνολα που αναφέρθηκαν παραπάνω: κυρίαρχες τάξεις εναντίον καταπιεσμένων τάξεων.

Αν εσείς και άλλοι συνάδελφοι ενδιαφέρεστε, μπορούμε να μοιραστούμε μια μελέτη που χρησιμοποιεί αυτές τις θεωρητικές παραδοχές για να κάνει μια ανάγνωση των κοινωνικών τάξεων στη σύγχρονη Βραζιλία. Είναι αρκετά πλήρης και πολύ ενδιαφέρουσα.

Αυτή η αντίληψη για τις κοινωνικές τάξεις έχει επιπτώσεις που καθιστούν εμφανείς τις διαφορές μεταξύ των θέσεών μας και εκείνων που συνήθως συνδέονται με το πεδίο του μαρξισμού. Ιδιαίτερα όταν θεωρούμε τη γραφειοκρατία κυρίαρχη τάξη και, ως εκ τούτου, εξίσου ταξικό εχθρό των εργατών με τους αστούς ή τους γαιοκτήμονες- το ίδιο ισχύει και για τους μεγάλους θρησκευτικούς ηγέτες, τους ιδιοκτήτες των μεγάλων ομίλων μέσων ενημέρωσης και εκπαίδευσης – είναι όλοι τους ταξικοί εχθροί των εργατών και πρέπει να καταπολεμηθούν εξίσου για να είναι δυνατός ο σοσιαλισμός.

Αυτός ο σοσιαλισμός περιλαμβάνει επίσης αυτά τα τρία πεδία ή σφαίρες: επιδιώκουμε έναν ολοκληρωμένο σοσιαλισμό, ο οποίος δεν περιορίζεται στην οικονομία. Υπερασπιζόμαστε την κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και διανομής (της οικονομικής εξουσίας), αλλά και την ιδιοκτησία των μέσων διοίκησης και εξαναγκασμού (της πολιτικής εξουσίας), καθώς και την ιδιοκτησία των μέσων επικοινωνίας και διδασκαλίας (της πνευματικής εξουσίας). Αυτό είναι που αντιλαμβανόμαστε ως το τέλος του καπιταλισμού, του κράτους, των κοινωνικών τάξεων. Δηλαδή, η πλήρης κοινωνικοποίηση της κοινωνικής εξουσίας.

Σχετικά με την πρόταση για ένα “μέτωπο των καταπιεσμένων τάξεων”, μπορώ να πω ότι, στη δική μας αντίληψη, σημαίνει μόνο, όπως σήμαινε γενικά για αμέτρητους κλασικούς αναρχικούς, την κατανόηση ότι όλοι αυτοί “από κάτω” – μισθωτοί εργάτες, τόσο από την πόλη όσο και από την ύπαιθρο, τόσο στη βιομηχανία όσο και στις υπηρεσίες, επισφαλείς, αυτοαπασχολούμενοι, περιθωριοποιημένοι εργάτες, καθώς και αγρότες – πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν πρόκειται να συλλάβουμε ένα ευρύ σχέδιο επαναστατικού μετασχηματισμού όπως αυτό που προτείνουμε εμείς.

Σε αυτή την πτυχή είναι δυνατόν να εντοπίσουμε και άλλες αποκλίσεις, τώρα με ορισμένους ιστορικούς τομείς του μαρξισμού και ακόμη και του αναρχισμού. Ήταν σύνηθες, μεταξύ αυτών των τομέων, να αντιλαμβάνονται τον καπιταλισμό ως οικονομικό τρόπο παραγωγής και να κατανοούν ότι η βάση του είναι αστική και βιομηχανική. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η οικονομία είναι ένα κεντρικό πεδίο/σφαίρα στην καπιταλιστική κοινωνία και ότι οι πόλεις και οι βιομηχανίες παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στον καπιταλισμό. Αλλά ο καπιταλισμός είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια ιστορική μορφή οικονομίας. Είναι, όπως ανέφερα προηγουμένως, ένα σύστημα που, εκτός από την οικονομία, περιλαμβάνει το κράτος και τις ιδέες που είναι θεμελιώδεις για τη νομιμοποίηση των καπιταλιστικών κοινωνικών σχέσεων.

Επομένως, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι εργάτες των πόλεων και της βιομηχανίας είναι θεμελιώδους σημασίας για τον αγώνα και για μια κοινωνική επανάσταση. Τώρα, όταν επιβεβαιώνεται ο “ηγετικός ρόλος της εργατικής τάξης και η μοναδική σχέση της με την παραγωγή κατά τη διάρκεια της σοσιαλιστικής επανάστασης”, αυτό έχει διαφορετικές δυνατότητες ερμηνείας. “Εργατική τάξη” μπορεί να σημαίνει αποκλειστικά το αστικό και βιομηχανικό προλεταριάτο -και εκεί, φυσικά, η θέση αυτή δεν είναι δική μας-, αλλά μπορεί επίσης να σημαίνει εργατική τάξη με μια ευρεία έννοια, όρος που χρησιμοποιούμε μερικές φορές, και ο οποίος περιλαμβάνει όλα τα θέματα που αναφέρθηκαν παραπάνω.

Αν είναι αλήθεια ότι οι τομείς που εμπλέκονται πιο άμεσα στην παραγωγή πρέπει να συμμετέχουν σε κάθε επαναστατικό σχέδιο, όταν αυτό το ζήτημα συζητείται σε παγκόσμια προοπτική, ή ακόμη και όταν σκεφτόμαστε την πραγματικότητά μας στη Λατινική Αμερική, είναι αδιανόητο ένα αναρχικό επαναστατικό σχέδιο που δεν περιλαμβάνει το αγροτικό προλεταριάτο, τους αγρότες, τους άτυπους εργάτες και ακόμη και τους περιθωριοποιημένους.

Πιστεύω ότι σε αυτό το σημείο είναι απαραίτητο να αναλύσουμε λίγο περισσότερο τους όρους που χρησιμοποιούμε, γιατί μπορεί να μιλάμε για το ίδιο πράγμα ή να έχουμε μεγάλες διαφορές.

Αυτό μας φέρνει σε ένα άλλο σημείο που θίγεται στην ερώτηση, σχετικά με τον αναλυτικό βολονταρισμό. Η θέση μας, όπως φαίνεται, δεν είναι ούτε βολονταριστική ούτε δομιστική. Αντιλαμβάνεται ότι οι δομές παίζουν θεμελιώδη ρόλο στην κοινωνία μας, οικοδομώντας ένα σημαντικό μέρος της κοινωνικής πραγματικότητας. Αλλά και ότι η βούληση, η ανθρώπινη δράση, έχει σχετικό ρόλο. Όσο ακατέργαστο κι αν είναι, μου αρέσει να σκέφτομαι την κοινωνική πραγματικότητα ως 70%-80% δομικά καθορισμένη και 30%-20% καθορισμένη από τις εκούσιες ανθρώπινες δράσεις.

Μου φαίνεται ότι αυτή η θέση συνάδει με τις περισσότερες σύγχρονες κοινωνικές θεωρίες (από τις Κοινωνικές Επιστήμες ή την Ιστορία) που προσπαθούν να συμβιβάσουν τη δομή και τη δράση, δίνοντας στην πρώτη μεγαλύτερη βαρύτητα από τη δεύτερη, αλλά ταυτόχρονα φεύγοντας από τον ντετερμινιστικό δομισμό και τον βολονταρισμό.

Ο 20ός αιώνας έκανε φανερό ότι τα επιχειρήματα ενός ορισμένου τομέα του μαρξισμού ήταν λανθασμένα και ότι η θέση μιας σημαντικής ομάδας ιστορικών αναρχικών ήταν, πράγματι, η πιο σωστή. Σε αυτή την περίοδο παρατηρήσαμε, παρατηρώντας τις διαφορετικές οικονομικές και κοινωνικές πραγματικότητες στον κόσμο, ότι η δομή του προηγμένου καπιταλισμού δεν ήταν αρκετή για να παράγει, από μόνη της και αυτόματα, επαναστατικά υποκείμενα και διαδικασίες.

Και ακόμη και όταν εξετάζουμε τις χώρες που έκαναν και δεν έκαναν επαναστάσεις, αυτό που βλέπουμε είναι ότι η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων δεν δημιούργησε επαναστατικά περιβάλλοντα πιο ριζοσπαστικά ή με μεγαλύτερες δυνατότητες από ό,τι στις λεγόμενες “καθυστερημένες” χώρες, στις οποίες έγιναν τέτοιες επαναστάσεις. Σημειώνουμε, ταυτόχρονα, ότι δεν υπάρχει “στασιμότητα”, μέσω της οποίας οι επαναστάσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν μόνο μετά από μια προχωρημένη ανάπτυξη του καπιταλισμού.

Αν και θα πρέπει να σημειωθεί ότι αυτές οι επαναστάσεις, οι περισσότερες από τις οποίες κατέληξαν στην οικοδόμηση αυτού που θα ονομαζόταν “υπαρκτός σοσιαλισμός”, δεν κοινωνικοποίησαν καν ή δεν δρομολόγησαν μια συνεπή κοινωνικοποίηση της οικονομικής εξουσίας, για να μην αναφέρουμε την πολιτική ή πνευματική εξουσία. Δεν έφτασαν καν κοντά στη χειραφέτηση των εργατών, και δεν κινήθηκαν καν προς αυτή την κατεύθυνση. Ως εκ τούτου, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως επαναστατικά μοντέλα επιτυχίας.

Η θέση ενός κλάσματος μιας τάξης, μιας ομάδας ή ενός ατόμου στη δομή της κοινωνίας δεν είναι αρκετή για να το κάνει περισσότερο ή λιγότερο επαναστατικό. Γι’ αυτό είναι απαραίτητη η δράση, η συνείδηση (ταξική δράση, ταξική συνείδηση), η οποία, μαζί με τους δομικούς προσδιορισμούς, θα παράξει αυτό το νέο επαναστατικό υποκείμενο που χρειαζόμαστε. Για έναν μετασχηματισμό προς τον αυτοδιαχειριζόμενο σοσιαλισμό που υπερασπιζόμαστε, δεν αρκεί να είμαστε μέρος μιας άνισης δομής. Είναι απαραίτητο αυτή η δομή να γίνεται αντιληπτή ως άδικη, να πιστεύεται στη δυνατότητα αλλαγής. Είναι απαραίτητο οι δράσεις να κινούνται προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση – χρειαζόμαστε ένα συνεπές σχέδιο. Οι εργαζόμενοι δεν γίνονται επαναστατικά υποκείμενα χωρίς εμπλοκή σε αγώνες και αύξηση της συνείδησης.

Τέλος, θα ήθελα να τονίσω ότι δεν δίνω προτεραιότητα στη “σχέση κυριαρχίας έναντι της σχέσης με τα μέσα παραγωγής”. Όπως έχω επισημάνει, οι σχέσεις κυριαρχίας, όπως τις αντιλαμβάνομαι, περιλαμβάνουν, περικλείουν τις σχέσεις με τα μέσα παραγωγής (με τη μαρξική έννοια)- η εκμετάλλευση, με αυτή την έννοια, είναι μια μορφή κυριαρχίας, όπως και οι άλλες που έχω αναφέρει (πολιτική-γραφειοκρατική κυριαρχία, φυσικός καταναγκασμός και πολιτισμική αλλοτρίωση). Αξίζει όμως να θυμηθούμε ότι όταν μιλάω για ταξική κυριαρχία, δεν περιορίζομαι στα οικονομικά μέσα, αλλά και στα πολιτικά και πνευματικά.

Θα πρέπει επίσης να σημειώσω ότι η θέση αυτή δεν συγχέει την ταξική κυριαρχία με άλλες μορφές κυριαρχίας, όπως η εθνική κυριαρχία (αποικιοκρατία/ιμπεριαλισμός), η εθνοφυλετική κυριαρχία (ρατσισμός) και η κυριαρχία των φύλων (πατριαρχία). Η κυριαρχία παίρνει πολλές μορφές- η ταξική κυριαρχία είναι μία από αυτές – πολύ σημαντική στην καπιταλιστική κοινωνία, χωρίς αμφιβολία – και σχετίζεται με όλες τις άλλες μορφές που αναφέρθηκαν παραπάνω. Μια τέτοια σχέση καθιστά δυνατή την εξήγηση της καπιταλιστικής κοινωνίας στις πολλαπλές σχέσεις κυριαρχίας της.

Επίσης, στην στρατηγική των εσπεσιφιστών, δεν υπάρχει “προτεραιότητα της συνειδητοποίησης έναντι της πολιτικής αντιπαράθεσης έναντι της παραγωγής”. Η στρατηγική μας επικεντρωνόταν πάντα στην οικοδόμηση και ενίσχυση των λαϊκών κινημάτων με βάση ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα που, από ιστορική άποψη, όπως έχω ήδη αναφέρει, είναι πολύ κοντά στον επαναστατικό συνδικαλισμό. Δεν είμαστε παιδαγωγοί και δεν υποστηρίζουμε την προτεραιότητα στην προπαγάνδα. Επικεντρωνόμαστε στην τακτική και καθημερινή δουλειά, στην οικοδόμηση συνδικαλιστικών, κοινοτικών, αγροτικών, φοιτητικών, γυναικείων, LGBT, μαύρων, ιθαγενικών αγώνων κ.λπ. που βασίζονται στο πρόγραμμά μας. Ο αγώνας στους βιομηχανικούς και αστικούς χώρους εργασίας περιλαμβάνεται στη στρατηγική μας, αλλά πηγαίνει πέρα από αυτό. Όχι μόνο λόγω του βραζιλιάνικου οικονομικού και κοινωνικού σεναρίου, αλλά ακόμη και από μια παγκόσμια προοπτική.

Μάρτιος, 2022

1 Ιστοσελίδα του OASL: https://anarquismosp.wordpress.com/. Ιστοσελίδα CAB: https://cabanarquista.org/. Διακήρυξη αρχών της CAB (στα αγγλικά): https://www.anarkismo.net/article/23028.

2 Για την ιστορία της FAU (στα αγγλικά), βλέπε: https://www.anarkismo.net/article/32515. Σχετικά με τη στρατηγική του αναρχισμού especifista, δείτε τη μακροσκελή συνέντευξη που έδωσα με τον Juan Carlos Mechoso, τον ιστορικό αγωνιστή της FAU (στα αγγλικά): https://theanarchistlibrary.org/library/juan-carlos-mechoso-uruguayan-anarchist-federation-fau-the-strategy-of-especifismo.

3 Ιστοσελίδα της IATH: https://ithanarquista.wordpress.com/. Ιστοσελίδα της Faísca: http://editorafaisca.net/.

4 Στη διεύθυνση: https://www.anarkismo.net/article/32540.

5 Το “Huerta Grande” (στα αγγλικά) μπορείτε να το διαβάσετε στη διεύθυνση: https://blackrosefed.org/huerta-grande/. Σχετικά με τις θέσεις του Μαλατέστα στο θέμα αυτό, βλ. το κεφάλαιο “Αναρχισμός και επιστήμη” της συλλογής Errico Malatesta: Life and Ideas, που οργανώθηκε από τον Vernon Richards: https://libcom.org/files/Malatesta%20-%20Life%20and%20Ideas.pdf.

6 Το κείμενο στο οποίο ο Osugi Sakae διατυπώνει αυτόν τον ισχυρισμό είναι εν μέρει διαθέσιμο (στα αγγλικά) στην ανθολογία Anarchism: a documentary history of libertarian ideas”, τόμος 1, που οργανώθηκε από τον Robert Graham (Black Rose Books, 2005).

7 Σχετικά με αυτό και άλλα επιχειρήματα του Ibáñez, βλ. την κριτική μου για το άρθρο του “Por un Poder Político Libertario” (στα αγγλικά): https://www.anarkismo.net/article/19736.

8 Σχετικά με αυτό το επιχείρημα, βλ. το άρθρο μου “Anarchist Theory and History in Global Perspective” (στα αγγλικά): https://ithanarquista.wordpress.com/2021/12/15/felipe-correa-anarchist-theory-and-history-in-global-perspective/.

9 Το προαναφερθέν άρθρο “Anarchist Theory and History in Global Perspective” παρέχει μια περίληψη αυτού του βιβλίου.

10 Δυστυχώς, υπάρχουν λίγα γραπτά στα αγγλικά από αυτούς τους σύγχρονους συγγραφείς.

11 Αυτά είναι μερικά από τα συμπεράσματα μιας έρευνας που διεξήγαγα επί δύο χρόνια σχετικά με την παγκόσμια αναζωπύρωση του αναρχισμού, του αναρχοσυνδικαλισμού και του επαναστατικού συνδικαλισμού μεταξύ 1990 και 2019. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας μπορείτε να τα βρείτε στο κεφάλαιο “The Global Revival of Anarchism and Syndicalism (1990-2019)”, από το βιβλίο The Cambridge History of Socialism: A global history in two volumes, επιμέλεια Marcel Van der Linden (Cambridge, 2022) και στο “Dossier Contemporary Anarchism: anarchism and syndicalism in the whole world (1990-2019)”: https://ithanarquista.wordpress.com/contemporary-anarchism/.

*Πηγή: Red and Black Notes

https://www.alerta.gr/archives/25964?fbclid=IwAR1fawYgLKU2hRhY7tQ2UYeeQ6yGAyNOkvs_YwHv2U_QyOiWxmyfurrbloo