Julio Reyero*
Κάθε φορά που τα μέσα ενημέρωσης και μεγάλο μέρος των ιστορικών στρέφουν το βλέμμα τους στην περίοδο της τελευταίας μεγάλης ένοπλης σύγκρουσης στην Ισπανία, είναι δύσκολο να βρεθεί μια θετική αναγνώριση του έργου των αναρχικών της εποχής. Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, η ύπαρξή τους απλώς αγνοείται: όλοι παρουσιάζονται ως Ρεπουμπλικάνοι που υπερασπίζονταν τις δημοκρατικές ελευθερίες της νόμιμα εγκαθιδρυμένης κυβέρνησης. Ωστόσο, σαν τον «αναρχικό του Σρέντινγκερ» (anarquista de Schrodinger), οι φάλαγγες της CNT και της FAI εμφανίζονται με θαυμάσιο τρόπο κάθε φορά που πρόκειται να τους αποδοθεί οποιοδήποτε έγκλημα ή λεηλασία.
Έτσι, ενώ αποσιωπάται η κοινωνικοποίηση της βιομηχανίας, η κολεκτιβοποίηση της γης, η καταπολέμηση του αναλφαβητισμού ή η ισότιμη εκπαίδευση, δεν είναι λίγοι εκείνοι που επιχείρησαν να μας αποδώσουν τα πιο αποτρόπαια γεγονότα. Από το Paracuellos (παρότι έχει τεκμηριωθεί η ευθύνη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ισπανίας), μέχρι τη δίωξη και εξόντωση κάθε θρησκευόμενου ανθρώπου (έφτασαν μάλιστα να ισχυριστούν ότι έφτιαχναν λουκάνικα από μοναχές, παρά κάθε λογική και χωρίς κάποιο αποδεικτικό στοιχείο), ή την καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς (θρησκευτικής ή μη), πολλές ήταν οι κατηγορίες που φορτώθηκαν στις πλάτες του ελευθεριακού κινήματος (CNT, FAI, Ελευθεριακή Νεολαα και Mujeres Libres), το οποίο, ωστόσο, αντέχει με υψηλή βαθμολογία σε μια ηθική επανεξέταση της συμπεριφοράς του.
Για να υπενθυμίσει την προστασία που προσφέρθηκε σε αυτή την απειλούμενη πολιτιστική κληρονομιά, το Fundación Anselmo Lorenzo επέλεξε αυτή τη φωτογραφία ως ντοκουμέντο του μήνα. Προερχόμενη από το πρακτορείο Keystone, απεικονίζει γυναίκες πολιτοφύλακες να φυλάσσουν το παρεκκλήσι San Antonio de la Florida en Madrid στη Μαδρίτη, στο εσωτερικό του οποίου βρίσκονται τοιχογραφίες του ζωγράφου Francisco de Goya (Φρανθίσκο ντε Γκόγια). Αυτή η στάση δεν ήταν μεμονωμένο περιστατικό. Οι αγωνιστές εκείνοι είχαν γενικά πολύ ξεκάθαρη αντίληψη για το πότε επρόκειτο για έργα τέχνης πολύτιμα για την ιστορική και λαϊκή κουλτούρα και πότε επρόκειτο για φθηνή καθολική προπαγάνδα. Είναι εξίσου αληθές ότι κατεδαφίστηκε ο Χριστός του Cerro de los Ángeles όσο και ότι προστατεύτηκαν τα έργα του Μουσείου του Πράδο και του Παλατιού της Λίρια, συμπεριλαμβανομένων έργων του Βελάσκεθ, τα οποία οι φασίστες έθεσαν σε κίνδυνο προκαλώντας πυρκαγιά με τους βομβαρδισμούς τους.
Ντοκουμέντα όπως αυτό που παρουσιάζουμε αυτόν τον μήνα αμφισβητούν τη φρανκική προπαγάνδα, που διαμορφώθηκε ακόμη και από την τότε Επισκοπική Σύνοδο, σύμφωνα με την οποία γινόταν λόγος για γενικευμένη καταστροφή της θρησκευτικής και ιστορικής κληρονομιάς: «Η επανάσταση ήταν "βάρβαρη", καθώς κατέστρεψε το έργο πολιτισμού αιώνων», έλεγαν. «Κατέστρεψε χιλιάδες έργα τέχνης, πολλά από τα οποία ήταν παγκοσμίως γνωστά […]. Ακόμη και η Αψίδα της Μπαρά (Arco de Bará), στην Ταραγόνα, ρωμαϊκό έργο που είχε αντέξει είκοσι αιώνες, υπέστη τη δράση της δυναμίτιδας.
Οι περίφημες συλλογές τέχνης του Καθεδρικού Ναού του Τολέδο, του Παλατιού της Λίρια και του Μουσείου του Πράδο λεηλατήθηκαν βάναυσα». Δεν είναι ποτέ περιττό να θυμόμαστε τα ψέματα που διέδωσαν σε ολόκληρο τον κόσμο με τη Συλλογική Επιστολή των Ισπανών Επισκόπων προς τους επισκόπους όλου του κόσμου σχετικά με τον πόλεμο στην Ισπανία. Οποιοσδήποτε μπορεί να επισκεφθεί σήμερα την Αψίδα της Μπαρά, η οποία διατηρείται σε άριστη κατάσταση, ή να δει τα έργα που διέσωσαν οι αναρχικές πολιτοφυλακές στο Παλάτι της Λίρια και στο Μουσείο του Πράδο, όπου συμμετείχαν επίσης στη διάσημη επιχείρηση μεταφοράς της μεγαλύτερης πινακοθήκης του κόσμου εκείνη την εποχή, ώστε να σωθεί από τις «ευλογημένες» φρανκικές βόμβες.
Με αυτή τη φωτογραφία θυμόμαστε και τιμούμε όλους και όλες εκείνους που, σε τόσο δύσκολες στιγμές, έκαναν πράξη το ρητό του Ρεκλύ: η αναρχία είναι η ύψιστη έκφραση της τάξης.
