Υπάρχει μια πολύ δημοφιλής, αλλά όχι απόλυτα ακριβής ρητορική από το δημοκρατικό και αριστερό φάσμα ότι οι εθελοντές που πήγαν στην Ισπανία κατά την διάρκεια του εμφύλιου πολέμου, το έκαναν επειδή ήθελαν να προασπίσουν την δημοκρατία. Στο άρθρο αυτό θα μιλήσουμε για τους Αμερικανούς Αναρχικούς που πολέμησαν όχι για να υπερασπιστούν την Ισπανική Δημοκρατία, αλλά την Κοινωνική Επανάσταση. Η ιστορία τους αποτελεί μια παραγνωρισμένη σελίδα στην ιστορία του Ισπανικού εμφυλίου και το άρθρο αυτό αποτελεί φόρο τιμής σε αυτούς τους ξεχασμένους μαχητές.
Αρχικά, αξίζει να αναφερθεί ότι ανάμεσα στους 3.000 ξένους αναρχικούς που πολέμησαν στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο, περισσότεροι από εκατό προέρχονταν από τις ΗΠΑ. Οι περισσότεροι ήταν μετανάστες οπότε η Αμερική αναφέρεται απλά ως γεωγραφικός προσδιορισμός. Πρέπει να γίνει δε κατανοητό ότι τα κίνητρα και οι εμπειρίες τους διέφεραν σημαντικά από αυτά των περισσότερων άλλων εθελοντών, διότι γι’ αυτούς τους αναρχικούς φαινόταν ότι η Ισπανία βίωνε μια γνήσια κοινωνική επανάσταση.
Για τους περισσότερους Αναρχικούς στην Αμερική, τα νέα για τη δυναμική της CNT ήταν κάτι παραπάνω από ελπιδοφόρα μια και το κίνημα στις ΗΠΑ ήταν σε ύφεση μετά δε και την εκτέλεση των Σάκο και Βανζέτι. Το ίδιο ίσχυε και σε αρκετά μέρη του κόσμου όπου το Αναρχικό κίνημα είτε είχε διαλυθεί από την κρατική καταστολή, είτε παράκμαζε. Ως συνέπεια αυτού, οι απανταχού αναρχικοί έσπευσαν να βοηθήσουν την CNT στον αγώνα της ενάντια στον φασισμό και στην υπεράσπιση της επανάστασης - αλλά κατηγορηματικά όχι για να υπερασπιστούν την κυβέρνηση του Λαϊκού Μετώπου της Ισπανίας, την οποία θεωρούσαν στην καλύτερη περίπτωση ανίκανη και, στη χειρότερη, απειλή για τον επαναστατικό μετασχηματισμό που βρισκόταν σε εξέλιξη εκείνες τις ιστορικές μέρες του Ιουλίου του 1936 στην Βαρκελώνη.
Τα γεγονότα στην Ισπανία αναζωογόνησαν το σε ύφεση αναρχικό κίνημα της Αμερικής που δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει και να αγωνίζεται. Αξίζει να σημειωθεί για μια ακόμα φορά ότι ο αμερικανικός αναρχισμός ήταν πάντα ένα κίνημα που αποτελούνταν κυρίως από μετανάστες. Είχε παρακμάσει από την ακμή του στις αρχές του αιώνα, κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, τους διωγμούς της μεταπολεμικής Κόκκινης Απειλής, των περιορισμών στη μετανάστευση καθώς και της ανόδου του κομμουνισμού. Ωστόσο, εξακολουθούσε να μετράει χιλιάδες υποστηρικτές, οργανωμένους γύρω από δεκάδες ομάδες και πολύγλωσσες εφημερίδες διάσπαρτες σε όλη τη χώρα. Στην αρχή του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου, πολλές από αυτές τις οργανώσεις ενώθηκαν για να σχηματίσουν τις Ενωμένες Ελευθεριακές Οργανώσεις (United Libertarian Organisations - ULO), με στόχο την υποστήριξη των αγώνων των αναρχικών στην Ισπανία.
Τον Αύγουστο του 1936, η ULO ξεκίνησε την εφημερίδα «Spanish Revolution» (Ισπανική Επανάσταση), με κυκλοφορία που σύντομα έφτασε τα 7.000 αντίτυπα, προκειμένου να συγκεντρώσει κεφάλαια για τα επιτεύγματα της CNT και να ευαισθητοποιήσει σχετικά με αυτά. Μια «μεγάλη ελευθεριακή επανάσταση βρίσκεται στα σκαριά», έγραφε η εφημερίδα. «Μια επανάσταση που σπάει κάθε προηγούμενο και χαράζει μια νέα πορεία για την ανθρωπότητα... Η Ισπανική Επανάσταση αποκτά γρήγορα διεθνή διάσταση. Το μέτωπο μάχης της επεκτείνεται σε όλα τα μέρη του κόσμου». Η δήλωση αυτή δείχνει την μαχητική πίστη στην Ιδέα της Αναρχίας και της επερχόμενης Επανάστασης.
Αν και η Αμερική ήταν εν μέσω της Μεγάλης Ύφεσης, η ULO και παρόμοιες αναρχικές πρωτοβουλίες κατάφεραν να συγκεντρώσουν πάνω από 100.000 δολάρια για την CNT. Προσπάθησαν επίσης να βοηθήσουν τους Ισπανούς αναρχικούς να αποκτήσουν όπλα που είχαν απεγνωσμένα ανάγκη, ενόψει του συμφώνου «μη επίθεσης» των δυτικών δυνάμεων. Παράλληλα, δεκάδες αναρχικοί πέρασαν λαθραία τον Ατλαντικό και έφτασαν στην Ισπανία. Εκεί, ενώθηκαν με εκατοντάδες άλλους μαχητές που προέρχονταν από το διεθνές αναρχικό κίνημα. Οι ακριβείς αριθμοί και τα προγράμματα είναι δύσκολο να προσδιοριστούν, επειδή αυτοί οι εθελοντές ταξίδεψαν κρυφά για να αποφύγουν πιθανές κατηγορίες βάσει του Νόμου περί Ουδετερότητας ή την απαγόρευση επανεισόδου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Επιπλέον, πολλοί απέφυγαν τις Διεθνείς Ταξιαρχίες που ελέγχονταν από τους Κομμουνιστές υπέρ των πολιτοφυλακών της CNT, για τις οποίες υπάρχουν ελάχιστα αρχεία. Παρ' όλα αυτά, ο αριθμός των εθελοντών ήταν αξιοσημείωτος δεδομένου ότι η ίδια η CNT αποθάρρυνε τους ξένους εθελοντές από το να συμμετάσχουν στον πόλεμο, θεωρώντας τους πιο χρήσιμους ως υποστηρικτές της στις χώρες καταγωγής τους.
Οι πρώτοι ξένοι αναρχικοί εθελοντές που έφτασαν στην Ισπανία ήταν Ιταλοί εξόριστοι στη Γαλλία, σχημάτισαν το Ιταλικό Τμήμα της Φάλαγγας «Ασκάσο» της CNT. Ανάμεσά τους ήταν ο 57χρονος Michele Centrone, βετεράνος της αναρχικής σκηνής του Σαν Φρανσίσκο πριν από την απέλασή του από τις ΗΠΑ το 1920. Ο Centrone ήταν επίσης ένα από τα πρώτα ξένα θύματα του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου, πυροβολημένος στο κεφάλι κατά τη διάρκεια της πρώτης εμπλοκής του Ιταλικού Τμήματος στις 28 Αυγούστου 1936, στο Μόντε Πελάδο.
Όμως δεν ήταν ο μόνος. Τουλάχιστον 50 Ιταλοαμερικανοί αναρχικοί ακολούθησαν το παράδειγμα του Centrone, συμπεριλαμβανομένων τόσο μακροχρόνιων κατοίκων των ΗΠΑ όσο και πρόσφατων προσφύγων από τη φασιστική Ιταλία. Επιπλέον την ίδια στιγμή ένας άγνωστος, αλλά πιθανώς παρόμοιος, αριθμός Ισπανών μεταναστών, επέστρεψαν επίσης στη χώρα καταγωγής τους. Γύρω στους 25 από τους «Αμερικανούς» αναρχικούς εθελοντές ήταν γηγενείς και οι περισσότεροι από αυτούς, ανήκαν στους Βιομηχανικούς Εργάτες του Κόσμου (IWW), ένα επαναστατικό εργατικό συνδικάτο που είχε πολλά κοινά με την CNT. Ένα άλλο μέλος των IWW, ο Ιρλανδός μετανάστης Patrick Read, έγινε γνωστός στο Τάγμα «Abraham Lincoln» για την ανδρεία του ως επικεφαλής της μονάδας διαβιβάσεων.
Να σημειωθεί ότι οι Βιομηχανικοί Εργάτες του Κόσμου αδελφοποιήθηκαν με την CNT κατά την διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου, στο πλαίσιο της προαγωγής της διεθνιστικής αλληλεγγύης και συνείσφεραν τα μέγιστα στον αγώνα, βοηθώντας αρκετούς εθελοντές να περάσουν στην Ισπανία πολύ πριν την ίδρυση των Διεθνών Ταξιαρχιών, όπου και εντάχθηκαν στην φάλαγγα «Ασκάσο» και στην διεθνή ομάδα της φάλαγγας «Ντουρούτι». Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αναφερθώ στην Μαρία Τζακόνι, μια ενεργή αναρχική στην ιταλική κοινότητα εξόρυξης του Τζέσαπ της Πενσυλβάνια που πέρασε αρκετούς μήνες στην Ισπανία πολεμώντας σε μια πολιτοφυλακή, γεγονός που την καθιστά την μόνη Αμερικανίδα που είναι γνωστό ότι έχει συμμετάσχει.
Παρά την αποστροφή τους για τον αυταρχισμό των κομμουνιστών, κάποιοι αναρχικοί αναγκάστηκαν να ενταχθούν στις Διεθνείς Ταξιαρχίες, των οποίων η στρατολόγηση οργανώθηκε από την Κομμουνιστική Διεθνή - συχνά επειδή αυτό ήταν ο μόνος τρόπος για να φτάσουν στην Ισπανία. Τρεις ναύτες αμερικανικής καταγωγής που προσδιορίζονταν ως αναρχικοί -ο Virgil Morris, ο Harry Owens και ο Raymond Elvis Ticer, όλοι μέλη των IWW- επίσης εντάχθηκαν εκεί. Οι Ιταλοαμερικανοί αναρχικοί, αντίθετα, ένιωθαν πιο άνετα να εγγραφούν στο ιταλικό Τάγμα Garibaldi, του οποίου ο διοικητής δεν ήταν κομμουνιστής αλλά μάλλον ένας ρεπουμπλικάνος αντιφασίστας που διατηρούσε καλές σχέσεις με τους αναρχικούς στη μονάδα του. Ενώ άγνωστος αριθμός Αμερικανίδων αναρχικών γυναικών υπηρέτησε ως νοσοκόμες στα ισπανικά πεδία των μαχών. Όπως ήταν αναμενόμενο, δεδομένης της επιτυχίας του Κομμουνιστικού Κόμματος στην προσέλκυση νέων ριζοσπαστών, οι αναρχικοί στράφηκαν προς τους μεγαλύτερους. Η μέση ηλικία τους ήταν 35 και πάνω, ενώ αρκετοί ήταν ακόμα και 50 ετών. Αντίθετα, σχεδόν το ένα πέμπτο των εθελοντών του Τάγματος Λίνκολν ήταν φοιτητές.
Οι εμπειρίες των αναρχικών στην Ισπανία διέφεραν επίσης σημαντικά από εκείνες άλλων Αμερικανών εθελοντών. Οι πολιτοφυλακές που προτιμούσαν συχνά κρίνονται αυστηρά και συνήθως άδικα από τους ιστορικούς για τη σχετική αποδιοργάνωσή τους, την έλλειψη εμπειρίας και πειθαρχίας, και την φαινομενική υπερβολική δημοκρατία: δεν υπήρχε ιεραρχία αξιωματικών, ούτε χαιρετισμός, και τα στρατεύματα εξέλεγαν τους διοικητές τους και ψήφιζαν για τις τακτικές που θα ακολουθούσαν (αν και μόλις εμπλέκονταν στη μάχη, τα μέλη των πολιτοφυλακών αναμενόταν να υπακούσουν στις εντολές των εκλεγμένων ηγετών τους). Αυτή η δομή ήταν ακατανόητη για τους έμπειρους στρατιωτικούς παρατηρητές και έφερε μαζί της μια σειρά από ελλείψεις. Αλλά ενσάρκωνε επίσης τα ιδανικά της CNT για ισότητα, ελευθερία και συλλογική λήψη αποφάσεων από κάτω προς τα πάνω, δημιουργώντας, ένα είδος προσωρινού λειτουργικού μοντέλου της αταξικής κοινωνίας. Και όποιες και αν είναι οι ελλείψεις τους, αυτές οι αναρχικές πολιτοφυλακές ήταν το μόνο που στάθηκε ανάμεσα στον Φράνκο και τη νίκη του για περισσότερο από ένα χρόνο.
Η μνήμη της παρακαταθήκης του αγώνα των αναρχικών εθελοντών στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο, υπενθυμίζουν ότι η σύγκρουση δεν αφορούσε ποτέ μόνο την καταπολέμηση του φασισμού ή την προστασία της Ισπανικής Δημοκρατίας, όπως προσπαθούν να μας πείσουν οι δυνάμεις του απανταχού αναθεωρητισμού. Η Κοινωνική Επανάσταση στην Ισπανία 89 χρόνια αργότερα αποτελεί τρανή απόδειξη για την δυνατότητα να υλοποιηθούν τα όνειρά για έναν νέο κόσμο έστω και φευγαλέα. Και αυτό ενοχλεί όλους όσοι θεωρούν ότι αυτή η δυνατότητα πέθανε την 1η Απριλίου του 1939, διότι πολύ απλά είναι ψέμα. Ζει και συνεχίζει να εμπνέει!
Αργύρης Αργυριάδης
