Γεννήθηκε στη Νάπολη στις 13 Οκτωβρίου 1827 από τους Lelio και Marianna Ribera. Γιος γνωστού νομικού από την Απουλία (Puglia), έγινε μέλος της οργάνωσης «Jiovine Italia» και το 1848 συμμετείχε στην εξέγερση του Μιλάνου, πολεμώντας μέχρι την ανακωχή του Salasco, στη συνέχεια ακολούθησε τους Μεδίκους στη Ρώμη και προήχθη ως αποτέλεσμα των ικανοτήτων που επέδειξε στο Vascello.
Μετά την παράδοση, κατέφυγε αρχικά στη Μάλτα και ακολούθως στην Κορσική και τη Γένοβα, όπου έγινε φίλος με τον Carlo Pisacane. Επιστρέφοντας στη Νάπολη, ηγήθηκε μιας μυστικής επαναστατικής επιτροπής και το 1856, σε συμφωνία με τον Pisacane, προετοίμασαν την εκστρατεία του Sapri, εν μέσω των αμφιβολιών για την «ιταλική δημοκρατία», με την οποία οι μετριοπαθείς ήλπιζαν στη Σαβοΐα και οι επαναστάτες, στερούμενοι «ισχυρής ευρηματικότητας», αγνοούσαν τις μάζες, επειδή η «εθνική» ιδέα φαινόταν «παράξενη ή απωθητική στη μεγάλη πλειοψηφία του λαού».
Η όλη επιχείρηση, στερούμενη λαϊκής συναίνεσης, ήταν καταδικασμένη να αποτύχει, αλλά ο Pisacane ήταν ανυπόμονος. Πεπεισμένος ότι «ο λαός δεν θα είναι ελεύθερος επειδή είναι μορφωμένος, αλλά μορφωμένος όταν είναι ελεύθερος», επισήμανε ότι το αποτέλεσμα της όλης δράσης θα ήταν ένα είδος «προπαγάνδας του γεγονότος» (ante litteram), και στις 27 Ιουνίου 1857, αποβιβάστηκε στο Sapri από όπου κατέφυγε στο Cilento με πολλούς από τους συντρόφους του. Ο Fanelli σώθηκε τελικά αφού κρύφτηκε σε ένα χαντάκι και μόλις μπόρεσε κατέφυγε στη Σμύρνη και στη συνέχεια στο Λονδίνο. Επιστρέφοντας στη Γένοβα, οργάνωσε μαζί με τους Κρίσπι και Γκαριμπάλντι την εκστρατεία των Χιλίων και στις 11 Μαΐου 1860 βρισκόταν στη Μαρσάλα.
Τραυματισμένος στο Calatafimi, έφτασε στη Νάπολη όπου, με τον βαθμό του συνταγματάρχη, οργάνωσε ένα σώμα εθελοντών που πολέμησε στο Volturno, ματαιώνοντας τις προσπάθειες ανάκτησης του Abruzzo από τους Βουρβώνους αλλά μετά το Teano αποσύρθηκε απογοητευμένος στο κτήμα του στη Martina Franca. Το 1862 προσχώρησε στους ελευθεροτεκτονικούς κύκλους και αρχίζει να συνεργάζεται με τον Ματσίνι, προκαλώντας τον φθόνο του Giovanni Nicotera, του μελλοντικού υπουργού, ο οποίος τον κατηγόρησε ότι με τα λάθη του προκάλεσε την αποτυχία της επιχείρησης.
Το 1863 πολέμησε στο πλευρό των Πολωνών εξεγερμένων εναντίον του τσάρου της Ρωσίας και τον Οκτώβριο του 1864 συμμετείχε στο συνέδριο των εργατικών συνεταιρισμών στη Νάπολη, το οποίο ενέκρινε τον Νόμο της Αδελφότητας, το πιο εξελιγμένο ντοκουμέντο του συνεταιριστικού κινήματος του Ματσίνι. Το 1865 έγινε βουλευτής, παραμένοντας στο Κοινοβούλιο μέχρι το 1874, αλλά και φίλος του Μπακούνιν, ο οποίος είχε τότε εγκατασταθεί στη Νάπολη. Διαφορετικοί ως προς το ταμπεραμέντο και τον πολιτισμό, αλλά ενωμένοι από το επαναστατικό πάθος κα «συμπληρωματικοί» μεταξύ τους, οι δύο καταλαβαίνουν αμέσως ο ένας τον άλλον. Από τη μια πλευρά, ο Ρώσος εξόριστος ώθησε τον Fanelli στο να αναστοχαστεί το (τότε) τρέχον κοινωνικό ζήτημα και να ανοιχθεί στους ορίζοντες της διεθνούς επανάστασης. Από την άλλη, ο Fanelli εντυπωσίασε τον Μπακούνιν με το οργανωτικό του ταλέντο και τις πρώιμες αντιεξουσιαστικές ιδέες που τού εμφύσησε ο Pisacane.
Όπως είναι προφανές, η σχέση με τον Μπακούνιν διευκόλυνε τον αποχωρισμό του Fanelli από τον Ματσίνι και την προσέγγιση εκ μέρπους του των αναρχικών ιδέων και της μαχητικότητας, αλλά δεν ακύρωσε μέσα του το ιδανικό της αναγέννησης, καθώς το καλοκαίρι του 1866 ο ακολούθησε τον Γκαριμπάλντι και τραυματίστηκε στη Bezzecca. Μετά τον πόλεμο, ο Ματσίνι πήγε στο Λουγκάνο και του ζήτησε -μάταια- να αναγνωρίσει την κεντρικότητα της κοινωνικής επανάστασης. Η ανατροπή φαινόταν ώριμη: στις 3 Απριλίου 1867, όταν γεννιέται η «Ελευθερία και Δικαιοσύνη», ο Fanelli είναι μεταξύ των στελεχών που υπογράφουν το πρόγραμμά της. Στην πραγματικότητα, όμως, η απομάκρυνση από την εθνική επανάσταση δεν πραγματοποιείται και όταν ο Γκαριμπάλντι στρέφεται ξανά προς τη Ρώμη, ο Fanelli τον ακολουθεί.
Συνειδητοποιώντας την αντίφαση μεταξύ της διεθνιστικής πίστης και ενός εγχειρήματος που αποσκοπεί στην ολοκλήρωση της Ενωμένης (ιταλικής) Πολιτείας, αισθάνεται ότι η κατάκτηση της «πρωτεύουσας Ρώμης» ως πρόταγμα είναι ξένο προς τις φτωχές μάζες και εχθρική προς την πολιτική, αλλά ελπίζει, και είναι η τελευταία ψευδαίσθηση, ότι η παρέμβαση του Ναπολέοντα Γ΄ θα μετατρέψει το «εθνικό» σύνθημα σε μια αντιγαλλική λαϊκή εξέγερση. Στις 3 Νοεμβρίου, η Mentana λύνει το δίλημμα: η «εθνική επανάσταση» δεν αποκαθιστά το επαναστατικό ένστικτο των μαζών και δεν λύνει το κοινωνικό ζήτημα.
Πεπεισμένος πλέον από τα επιχειρήματα του Μπακούνιν, ο Fanelli γίνεται πρωταγωνιστής μιας διεθνούς πολιτικής πρωτοβουλίας, αποφασιστικής για τη γέννηση του ελευθεριακού σοσιαλισμού. Τον Σεπτέμβριο του 1868, στο δεύτερο συνέδριο της Ένωσης για την Ειρήνη και την Ελευθερία, που πραγματοποιήθηκε στη Βέρνη, υποστήριξε την πρόταση του Μπακούνιν, η οποία αντιτιθόταν στον κολεκτιβισμό και τον κομμουνισμό, απαιτούσε ισότητα μεταξύ των τάξεων και την κατάργηση του κράτους, και υπέγραψε το ντοκουμέντο που διέκοπτε τη σχέση των Μπακουνινιστών με την Ένωση, εγκατέλειψε το συνέδριο και ίδρυσε την Συμμαχία της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας, της οποίας έγινε ο ηγέτης.
Η νέα οργάνωση δημοσιεύει αμέσως μια «Έκκληση προς τους εργάτες της Ισπανίας» -όπου η Ισαβέλλα (Isabella di Borbone) είχε μόλις χάσει το θρόνο της- και ανέθεσε στον Fanelli να δημιουργήσει επαφές με τους Ισπανούς εργάτες. Φτάνοντας στην Ισπανία τον Νοέμβριο του 1868, ο Fanelli οργάνωσε ομάδες διεθνιστών στη Βαρκελώνη και τη Μαδρίτη - όπου μάλιστα ήρθε σε σύγκρουση με τον Πολ Λαφάργκ, ηγέτη ενός τμήματος της Διεθνούς που συνδεόταν με το Γενικό Συμβούλιο της Διεθνούς στο Λονδίνο. Επιστρέφοντας στη Νάπολη, συμμετείχε στην οργάνωση του Τμήματος της Διεθνούς, που εγκαινιάστηκε στις 31 Ιανουαρίου 1869, και συμμετείχε στο Anticoncilio που πραγματοποιείται στις 9 Δεκεμβρίου στο Θέατρο San Ferdinando της Νάπολης, ενώ το 1870 αναέλαβε μαζί με τον Gambuzzi την ηγεσία του ναπολιτάνικου διεθνιστικού κινήματος.
Τον Μάρτιο του 1871 ίδρυσε μαζί με τον Carmelo Palladino, ακτιβιστή των νέων τάσεων που οδήγησαν στον αναρχισμό, την ένωση «Ισότητα», διάδοχο της οργάνωσης «Ελευθερία και Δικαιοσύνη», και στη συνέχεια μετέβη στην Ελβετία για να συζητήσει με τον Μπακούνιν την ιταλική και ισπανική κατάσταση και την πρόσδεση του Carlo Cafiero στις αναρχικές αρχές. Τον Μάιο, μαζί με μερικούς από τους συντρόφους του, σχημάτισαν μια Σοσιαλιστική Επιτροπή, η οποία επιτλέθηκε στους «παραπλανητές του λαού» οπαδούς του Ματσίνι και επιδόθηκε σε προπαγάνδα μεταξύ των νέων ρεπουμπλικάνων που θα εγκαταλείψουν τον Ματσίνι. Τον Σεπτέμβριο, στο συνέδριο των Εργατικών Εταιρειών που πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη, δήλωσε την οριστική απομάκρυνσή του από τον παλιό του δάσκαλο και διένειμε ένα φυλλάδιο του Μπακούνιν με τίτλο «Προς τους εργάτες στο συνέδριο της Ρώμης».
Μετά τη διάλυση του ναπολιτάνικου τμήματος της Διεθνούς, που αποφασίστηκε στις αρχές Αυγούστου 1871, συμμετείχε ενεργά στην αναδιοργάνωσή του και τον επόμενο Δεκέμβριο ίδρυσε την Ναπολιτάνικη Ομοσπονδία Όπερας, της οποίας είναι ηγέτης μαζί με τους Palladino, Malatesta, Gambuzzi, Felicò και Cafiero. Τον Ιανουάριο του 1872 ίδρυσε τη «La Bell» μαζί με τους Malatesta, Gambuzzi και Cafiero, η οποία εκτιμώμενη στους εργατικούς κύκλους, αποτέλεσε πλέον τη γέφυρα μεταξύ στοιχείων της μικρομεδαίας τάξης, αγωνιστών που προέρχονταν από τις τάξεις τυ Ματσίνι και ενός αναδυόμενου αναρχικού κινήματος και αποδεικνύεται πολύτιμη στο έργο της ειρήνευσης και της επανένωσης του ιταλικού διεθνισμού, που έχει διαρραγεί από το ζήτημα των τάξεων στην κοινωνία και, γενικότερα, από τα γεγονότα του ιταλικού σοσιαλισμού κατά τη διάρκεια της διάσπασης.
Στις 20 Μαΐου βρέθηκε στην Ελβετία με τον Μπακούνιν, όπου θα παραμείνει μέχρι τις 18 Ιουνίου. Αυτές είναι οι ημέρες κατά τις οποίες, χάρη στο έργο του, ολοκληρώνεται η μετάβαση του Cafiero στον αναρχισμό και, ενόψει του συνεδρίου των διεθνιστικών δυνάμεων στην Ιταλία, τελειοποιούνται οι συμφωνίες μεταξύ Νάπολης, Romagna και Μιλάνου. Αν και παρακολουθείται και θεωρείται «επικίνδυνος», στις 4 Αυγούστου 1872 στο Ρίμινι, στη Διάσκεψη των Ιταλικών Τμημάτων της Διεθνούς, παρουσιάζει στους εκπροσώπους το ντοκουμέντο που επικυρώνει τη διάσπαση από το Γενικό Συμβούλιο του Λονδίνου και συμφωνεί να δώσει ζωή στην Ιταλική Ομοσπονδία.
Στις 5 Σεπτεμβρίου, στη Ζυρίχη, συμμετέχει στις συζητήσεις που καθορίζουν την αναρχική γραμμή στο Διεθνές Ομοσπονδιακό Συνέδριο του Saint Imier, στο οποίο θα συμμετάσχει στις 15 και 16 Σεπτεμβρίου. Το εν λόγω Συνέδριο απορρίπτει τα Ψφίσματα που είχαν υιοθετηθεί στη Χάγη λίγες μέρες πριν από την «αυταρχική» πτέρυγα της Διεθνούς, επιβεβαιώνει τη σημασία της αυτονομίας και της αυθόρμητης ομοσπονδιοποίησης όλων των εργατών στον κόσμο και διακηρύσσει ότι ο πρωταρχικός στόχος του προλεταριάτου δεν είναι η κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας, αλλά η καταστροφή της.
Το 1874 εξακολουθούσε να αποτελεί σημείο αναφοράς για ολόκληρο το κίνημα, σε τέτοιο βαθμό που, ενόψει των εξεγερτικών προσπαθειών στη Romagna, Tuscany και την Απουλία, οι Σικελοί διεθνιστές, αποφασισμένοι να ακολουθήσουν το παράδειγμα των συντρόφων τους στην ηπειρωτική χώρα, σχεδιάζουν να τον προσκαλέσουν στο Παλέρμο για μια μυστική συνάντηση με τους Friscia, Costa και Cafiero. Το 1876, ο θάνατος του Μπακούνιν, με τον οποίο είχε στενούς δεσμούς, τον συγκλόνισε τόσο βαθιά που τον οδήγησε σταδιακά σε προοδευτική απομόνωση: εκδηλώθηκε η ψυχική του ανισορροπία, εγκλείστηκε στο ψυχιατρικό άσυλο Materdomini στη Nocera Inferiore, όπου τελείωσε θλιβερά τη ζωή του στις 5 Ιανουαρίου 1877.
*Μετάφραση και επιμέλεια του κειμένου: Ούτε Θεός Ούτε Αφέντης.
Στη φωτογραφία ο Giuseppe Fanelli (δεύτερος από αριστερά) τον Νοέμβριο του 1868 με τον Μπακούνιν (καθισμένος στο κέντρο) και άλλα μέλη του τοπικού Τμήματος της Διεθνούς στην Ισπανία
