Carmine Valente
«Κάθε φορά, στα βάθη της κοινωνίας, η αναταραχή των διαμαρτυριών και της καταπιεσμένης οργής βρίσκει διέξοδο μέσα από ρωγμές, οι οποίες στη συνέχεια εκδηλώνονται με ευθραυστότητα υπό μορφές βίας που συχνά στοχεύουν τα σύμβολα της εξουσίας - θεσμικά κέντρα, τράπεζες, αλλά και κεντρικά γραφεία κομμάτων και συνδικάτων που αντιλαμβάνονται ως δομές εξουσίας και όχι ως δομές προστασίας και άμυνας. Στο προσκήνιο, ακόμη και τα σύμβολα της εμπορικής αλλοτρίωσης, όπως τα πολυτελή καταστήματα και τα σούπερ μάρκετ, αποκαλύπτονται ως αντικείμενα ενός συστήματος που μετρά την ανθρώπινη αξία μόνο με βάση την καταναλωτική ικανότητα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η λεηλασία αυτών των χώρων δεν είναι τρέλα, αλλά μια μετωπική επίθεση εναντίον ενός πλούτου που είναι τόσο ορατός όσο και απρόσιτος - με την καλή θέληση εκείνων των «σοφών» της ορθόδοξης αριστεράς, που εξακολουθούν να είναι εγκλωβισμένοι σε προκαθορισμένα σχήματα και που εκκαθαρίζουν τα πάντα ως ασήμαντα, χωρίς να κατανοούν τις υποκείμενες κοινωνικές δυναμικές.
Και πάλι, φαίνεται να επικρατεί η τάση του να χαρακτηρίζονται τα γεγονότα ως παράλογα ή βάρβαρα. Η καταδίκη, με ηθική ή νομική κρίση βάσει ξεπερασμένων κριτηρίων, ή, στην καλύτερη περίπτωση, οι πατερναλιστικές συμβουλές εκείνων που νομίζουν ότι έχουν κατανοήσει τον κόσμο, εξηγώντας αφ’ υψηλού πώς «πρέπει» να συμπεριφέρεται η κοινωνία για να ενταχθεί στις τάξεις του ήδη γνωστού.
Όταν όμως οι κοινωνικές δυναμικές σπάνε τα προκαθορισμένα σχήματα της πολιτικής επιστήμης, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με εκείνες τις ιστορικές ρήξεις στις οποίες η πραγματικότητα στο πεδίο ξεφεύγει από τα επιστημονικά παραδείγματα.
Η αναγωγή μιας κοινωνικής ρήξης σε πρόβλημα δημόσιας τάξης, σε ευτελοποίηση ή σε άγνοια της πλατείας, αποτελεί μια συγκεκριμένη τεχνική αποπολιτικοποίησης. Με αυτόν τον τρόπο, οι θεσμοί αισθάνονται ότι έχουν το δικαίωμα να μην απαντούν στα ερωτήματα που θέτουν οι διαδηλωτές, μετατοπίζοντας τη συζήτηση αποκλειστικά στη νομιμότητα των μορφών διαμαρτυρίας.
Ένα ιστορικό γεγονός που βρίσκεται πλέον μακριά στο παρελθόν, αλλά το οποίο στη συλλογική μνήμη αντιπροσωπεύει τη στιγμή κατά την οποία οι εργατικές μάζες έσπασαν τις πρώτες γραμμές της ταξικής σύγκρουσης - ίσως ένα από τα πιο εξαιρετικά και χαρακτηριστικά ιστορικά παραδείγματα του πώς η πραγματικότητα στο πεδίο μπορεί να συντρίψει τα θεωρητικά και ιδεολογικά παραδείγματα της εποχής της.
Η άμεση αντίδραση σχεδόν όλων των θεσμικών παραγόντων της εποχής εκείνης ταιριάζει απόλυτα στην τριάδα της επίκλησης, της καταδίκης και του πατερναλισμού.
Τον Ιούλιο του 1962, χιλιάδες νέοι εργάτες (κυρίως από το Νότο, μια ομάδα που η κοινωνιολογία θα αποκαλούσε αργότερα «εργατική μάζα») κατέλαβαν τα κεντρικά γραφεία της UIL στην Piazza Statuto για να διαμαρτυρηθούν ενάντια σε μια ξεχωριστή συμφωνία που είχε υπογραφεί με τη Fiat. Ό,τι συνέβη τις επόμενες ώρες ανέτρεψε εντελώς την παραδοσιακή αριστερά και τα ιστορικά συνδικάτα, τα οποία βρέθηκαν αντιμέτωπα με κοινωνικά υποκείμενα που δεν ταιριάζουν πλέον στους παλιούς κανόνες της ορθόδοξης αγωνιστικότητας.
Οι κρίσεις της εποχής διατυπώθηκαν ακριβώς σε αυτές τις τρεις γραμμές:
Οι θεωρίες περί υποκίνησης και συνωμοσίας: Ανίκανα να εξηγήσουν μια τόσο ενστικτώδη και αυτόνομη οργή, τα παραδοσιακά κόμματα -συμπεριλαμβανομένου του Κομμουνιστικού Κόμματος Ιταλίας (PCI)- και οι κύριες εφημερίδες καταδίκασαν τους διαδηλωτές ως «προβοκάτορες», «κακοποιούς», «φασίστες διεισδυτές» ή, στην καλύτερη περίπτωση, «ανεξέλεγκτα στοιχεία» που αποσκοπούσαν στην αποσταθεροποίηση του συστήματος.
Η ηθική και πολιτική καταδίκη: Οι κορυφαίοι συνδικαλιστικοί ηγέτες και οι αρχές καταδίκασαν τη σφοδρότητα των συγκρούσεων ως βλάβη για τον ίδιο τον αγώνα των εργαζομένων. Υπήρχε κατηγορηματική άρνηση να γίνει αποδεκτό ότι οι παραδοσιακές μορφές γραφειοκρατικής διαμεσολάβησης θεωρούνταν από εκείνους τους νέους ως εντελώς ανεπαρκείς ή, χειρότερα, ως συνεργοί.
Η πατερναλιστική συμβουλή: Διανοούμενοι και ιστορικοί του εργατικού κινήματος της εποχής έσπευσαν να εξηγήσουν ότι αυτοί οι νέοι από το Νότο «δεν είχαν ακόμη ταξική συνείδηση», ότι ήταν «ανώριμοι» ή ότι δεν κατανοούσαν τις πολυπλοκότητες των εθνικών πολιτικών στρατηγικών. Ακόμη και πρωτοποριακά περιοδικά όπως το «Quaderni Rossi» βίωσαν μια βαθιά εσωτερική κρίση και έντονη αμηχανία στο να χαρακτηρίσουν αρνητικά τη ρήξη.
Μερικές κρίσεις της εποχής.
Το PCI αιφνιδιάζεται από αυτόν τον ριζοσπαστισμό που δεν μπορεί να ελεγχθεί.
Η εφημερίδα «L’ Unita» της 9ης Ιουλίου χαρακτηρίζει τις συγκρούσεις ως «συνωμοτικές και προκλητικές απόπειρες» και τους διαδηλωτές ως «ανεξέλεγκτα και εξοργισμένα στοιχεία», «μικρές ομάδες ανεύθυνων ανθρώπων», «νέους ταραξίες», «αναρχικούς, διεθνιστές».
«Κανείς δεν πιστεύει ότι μπορεί να συγχέει τη μεγαλοπρεπή και οργανωμένη διαδήλωση χιλίων εργατών από το Τορίνο με τα επεισόδια στην Piazza Statuto. Εκεί έχουμε να κάνουμε με το προφανές έργο προβοκατόρων που στάλθηκαν για να δυσφημίσουν το κίνημα και να δικαιολογήσουν την αντίδραση της αστυνομίας». Palmiro Togliatti (Παλμίρο Τολιάτι)
«Πρόκειται για ψευδείς διαδηλώσεις, ξένες προς την παράδοση και τη συνείδηση της εργατικής τάξης, που τροφοδοτούνται από ανεύθυνα στοιχεία και ομάδες που στοχεύουν αποκλειστικά στο να σπάσουν την ενότητα του συνδικάτου». Palmiro Togliatti
«Σύντροφοι, εργάτες, επιστρέψτε στα σπίτια σας! Μην παίζετε το παιχνίδι των αφεντικών και των προβοκατόρων. Η δύναμή μας βρίσκεται στα εργοστάσια, στην ενιαία απεργία, όχι στις πέτρες εναντίον των τζαμιών της UIL ή εναντίον της αστυνομίας. Απομονώστε τους προβοκάτορες!» Sergio Garavini (Σέρτζιο Γκαραβίνι) στο μεγάφωνο στην πλατεία
«Η συνδικαλιστική δράση λαμβάνει χώρα μπροστά από τις πύλες των εργοστασίων με πικετοφορίες και με την αλληλεγγύη των εργατών. Αυτό που συνέβη στην Πιάτσα Στατούτο είναι μια χουλιγκανική απόπειρα που οργανώθηκε για να πλήξει την ακεραιότητα και τη νομιμότητα του αγώνα των μεταλλουργών του Τορίνο.» Sergio Garavini
Τίτλος της εφημερίδας «L’ Unita» της 13ης Ιουλίου 1962: «Οι νέοι χούλιγκαν». Υπότιτλος: «Ποιος έσπρωξε νέους χούλιγκαν και παλιούς κατάδικους στην πλατεία του Τορίνο;».
*Απόδοση: Ούτε Θεός Ούτε Αφέντης.
**Στη φωτογραφία, στο πλακάτ αναγράφεται: "Η οργή μας και η ανανεώσιμη ενέργεια".
