Σημείωση μεταφραστή*: Σε αυτό το κείμενο που γράφτηκε την 1η Μαΐου του 1897, ο Ιταλός αναρχικός αναπτύσσει τον βιομηχανικό ή και ομοιοεπαγγελματικό τρόπο οργάνωσης των εργαζομένων. Μέθοδος που μετέπειτα θα ακολουθήσει τόσο ο επαναστατικός συνδικαλισμός όσο και ο αναρχοσυνδικαλισμός έως τι μέρες μας. Επέλεξα να μεταφράσω την λέξη Society ως κοινωνία και όχι ως εταιρεία διότι ανταποκρίνεται καλύτερα στην συνδικαλιστική επιδίωξη του να φτιάξουμε τον νέο κόσμο μέσα στο καβούκι του παλιού καθώς τέτοιες προσπάθειες αποτελούν την προεικονιστική προσπάθεια του κόσμου που επιδιώκουμε.
Η αντιστασιακή κοινωνία είναι η ένωση των εργατών για την υπεράσπιση των δικών τους συμφερόντων ενάντια στα αντίθετα συμφέροντα των καπιταλιστών.
Εργάτες του ίδιου επαγγέλματος ή από διάφορα επαγγέλματα που συνδέονται με την ίδια επιχείρηση, ενώνονται και αγωνίζονται για να βελτιώσουν τους μισθούς τους και άλλες συνθήκες εργασίας ή για να εμποδίσουν τα αφεντικά να επιδεινώσουν τις υπάρχουσες συνθήκες, καθώς και για να προστατεύσουν τους ίδιους από την εργοδοσία. Και, για να δώσουν ζωντάνια στον αγώνα τους και να συγκεντρώσουν τους πόρους όλων πίσω από οποιοδήποτε τμήμα τους μπορεί κατά καιρούς να εμπλέκεται, αυτές οι διάφορες ομάδες, έχοντας επίγνωση της συνεχώς αυξανόμενης αλληλεγγύης συμφερόντων μεταξύ των εργατών κάθε επαγγέλματος και κάθε γης, ενώνονται προοδευτικά σε τοπικές, εθνικές και διεθνείς ομοσπονδίες για κάθε επάγγελμα και σε γενικές ομοσπονδίες εργαζομένων από συγχωνευμένα επαγγέλματα.
Το κανονικό όπλο που διαθέτουν οι αντιστασιακές κοινωνίες —εκτός από τον ηθικό σεβασμό που πάντα απολαμβάνουν οι άνθρωποι που έχουν αποδείξει ότι είναι ικανοί να κατανοούν και να υπερασπίζονται τα δικαιώματά τους— είναι η απεργία, δηλαδή η άρνηση της εργασίας.
Η σημασία και οι οικονομικές και ηθικές επιπτώσεις των απεργιών χρειάζονται έλεγχο, αν θέλουμε να αποφύγουμε τις ψευδαισθήσεις —οι οποίες ακολουθούνται από αναπόφευκτες απογοητεύσεις και φέρνουν θλίψη και αδιαφορία— και τον αδικαιολόγητο σκεπτικισμό, ο οποίος οδηγεί στην αδιάφορη αποδοχή κάθε είδους εκφοβισμού και υποβιβάζει τον εργαζόμενο στην πιο ταπεινωτική κατήφεια.
Αν ο εργάτης ήταν ζώο (όπως πολύ συχνά εξακολουθεί να είναι), χωρίς νοημοσύνη και χωρίς θέληση, και αν δεν υπήρχαν δυνάμεις στην κοινωνία πέρα από την οικονομική, η απεργία δεν θα εξυπηρετούσε κανένα σκοπό.
Οι καπιταλιστές και οι ιδιοκτήτες έχουν τον έλεγχο όλων των μέσων διαβίωσης. Ρυθμίζουν την παραγωγή, κυβερνούν την αγορά και καθορίζουν τις τιμές. Οι εργάτες, που απειλούνται πάντα από την πείνα τη στιγμή που δεν έχουν δουλειά και κινδυνεύουν πάντα να αντικατασταθούν από άλλους άνεργους εργάτες και εξαναγκάζονται από τη φτώχεια σε οποιαδήποτε πράξη αχρειότητας, πρέπει αναγκαστικά να υπομείνουν τους όρους που θέλουν να επιβάλουν οι αφέντες.
Αν, με κάποια εξαιρετική προσπάθεια, με τη βοήθεια του ανταγωνισμού ενός εργοδότη με έναν άλλον και επωφελούμενοι από εξαιρετικές περιστάσεις, οι εργαζόμενοι κατάφερναν να επιτύχουν κάποια βελτίωση, αυτή θα ήταν μόνο προσωρινή και σύντομα θα μετατρεπόταν σε μια εξαφανισμένη ψευδαίσθηση.
Αν πρόκειται για αύξηση μισθών (εκτός από το γεγονός ότι ο αφέντης είναι πάντα σε θέση να αποσύρει την αύξηση μόλις περάσουν οι συνθήκες που βοήθησαν την απεργία), συμβαίνει οι τιμές των καταναλωτικών αγαθών να αυξάνονται αναλογικά και επομένως η αύξηση των μισθών θα ήταν μόνο ονομαστική και τίποτα δεν θα είχε αλλάξει. Αν πρόκειται για μείωση των ωρών εργασίας, ο αφέντης αντεπιτίθεται εισάγοντας νέες μηχανές και καθιστώντας την εργασία πιο έντονη και κουραστική. Επιπλέον, μετά την εισαγωγή των νέων μηχανών, μπορεί να εκμεταλλευτεί την πρώτη ευνοϊκή περίσταση για να επαναφέρει το παλιό ωράριο και να απολύσει μέρος του εργατικού δυναμικού του, καθιστώντας έτσι οποιαδήποτε μελλοντική αντίσταση πιο δύσκολη λόγω του αυξανόμενου αριθμού των ανέργων. Σε περίπτωση απεργίας αλληλεγγύης για την υπεράσπιση των συντρόφων που στοχοποιούνται άδικα, ο αφέντης δεν θα παραλείψει να αναζητήσει ευκαιρίες για εκδίκηση και σίγουρα θα βρει μία, με την πρώτη ύφεση στην αγορά.
Εν ολίγοις, σε μια κοινωνία όπου λίγοι τα έχουν όλα και οι υπόλοιποι δεν έχουν τίποτα, όσοι δεν έχουν τίποτα επιτρέπεται να ζουν μόνο επειδή τους βολεύει, και σε αντάλλαγμα για την εργασία τους, λαμβάνουν το ελάχιστο που απαιτείται για να τους επιτραπεί να παρέχουν τις υπηρεσίες που τους ζητούνται. Αυτή η τάση των μισθών να μειώνονται στο ελάχιστο απαραίτητο για την επιβίωση και την αναπαραγωγή έχει περιγραφεί ως ο σιδερένιος νόμος των μισθών.
Αλλά τίποτα από αυτά δεν είναι απολύτως αληθές, εκτός αν, όπως αναφέραμε, οι εργάτες δεν είχαν συνείδηση, θέληση και ικανότητα αντίστασης — οπότε ούτε η απεργία θα ήταν δυνατή, και η ανθρωπότητα θα παρέμενε για πάντα διχασμένη σε δύο άνισα μέρη: μια χούφτα άγριων, αρπάγων καταπιεστών και μια μάζα άθλια δουλοπρεπών σκλάβων.
Το γεγονός και μόνο ότι συμβαίνουν απεργίες δείχνει ότι οι εργάτες έχουν μια ορισμένη επίγνωση των δικαιωμάτων τους και υπάρχει ένα επίπεδο ταλαιπωρίας που αρνούνται να ξεπεράσουν. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η απεργία έχει γίνει ένας τόσο σημαντικός παράγοντας στην ιστορία της χειραφέτησης των προλετάριων.
Ενώ είναι αλήθεια ότι οι καπιταλιστές ελέγχουν όλα τα μέσα διαβίωσης και μπορούν να επικαλεστούν ολόκληρο τον κρατικό μηχανισμό για να εγγυηθούν την κατοχή και την απρόσκοπτη χρήση αυτών των μέσων - χωρίς τα οποία οι εργάτες δεν μπορούν ούτε να εργαστούν ούτε να επιβιώσουν - είναι επίσης αλήθεια ότι οι εργάτες είναι μεγαλύτεροι σε αριθμό και ότι μόνο αυτοί έχουν την αποτελεσματική ικανότητα παραγωγής. Τελικά, επομένως, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, αν οι εργάτες ήθελαν, θα μπορούσαν να απαιτήσουν ολόκληρο το προϊόν της εργασίας τους και έτσι να μεταμορφώσουν ριζικά την υπάρχουσα κοινωνική τάξη.
Εν τω μεταξύ, τα γεγονότα είναι τα εξής: οι αφέντες επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν τους εργάτες όσο το δυνατόν περισσότερο και οι εργάτες προσπαθούν να εξασφαλίσουν όσο το δυνατόν περισσότερα από τα προϊόντα τους για δική τους κατανάλωση. Οι αφέντες επιδιώκουν να υποβιβάσουν τους εργάτες σε καθεστώς σκλάβων και οι εργάτες να επιτύχουν την αξιοπρέπεια των ελεύθερων ανθρώπων. Και σε ένα δεδομένο σημείο, οι πραγματικές συνθήκες ζωής των εργατών, εφόσον όλα τα άλλα είναι ίδια, εξαρτώνται από τον βαθμό αντίστασης που είναι ικανοί να προβάλουν στις αξιώσεις των αφεντικών.
Στις μέρες μας, μια τέτοια αντίσταση παίρνει κυρίως τη μορφή απεργίας ή της απειλής απεργίας.
Εξετάζοντας το ιστορικό και τα στατιστικά στοιχεία των απεργιών, διαπιστώνουμε ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, οι εργαζόμενοι είτε έχουν αναγκαστεί να συμβιβαστούν με διαπραγματεύσεις είτε έχουν ηττηθεί εντελώς — και αν λάβει κανείς υπόψη το τεράστιο κόστος που προέκυψε και την τεράστια ταλαιπωρία που υπέστη κατά τη διάρκεια της απεργίας και τους μισθούς που χάθηκαν, θα μπορούσε εύλογα να υποστηριχθεί ότι οι απεργίες είναι, σε γενικές γραμμές, ζημιογόνες για τους εργαζόμενους.
Αλλά για να κατανοήσουμε σωστά αυτό το ζήτημα, πρέπει να έχουμε κατά νου ποιες θα ήταν οι συνθήκες των εργατών αν δεν γίνονταν ποτέ απεργίες, και να παρατηρήσουμε τις συνθήκες σε εκείνες τις χώρες όπου η αντίσταση των εργατών είναι άγνωστη ή βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα, όπως η Ιταλία. Στην πραγματικότητα, η απεργία επιβάλλεται στον εργάτη, με την απειλή να δει το ψωμί του να σβήνεται σταδιακά, μέχρι να ζήσει όπως οι Κινέζοι και οι Μαύροι. Το γεγονός ότι οι αφέντες γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να εκμεταλλευτούν τον εργάτη πέρα από ένα δεδομένο όριο χωρίς να προκαλέσουν μια αντίδραση που θα βλάψει τα δικά τους συμφέροντα είναι αυτό που θέτει ένα όριο στην εκμετάλλευση. Και αν, ας πούμε, ο Παριζιάνος εργάτης δεν καταντάει να τρώει σάπια πολέντα (σημ μετ: παραδοσιακό πιάτο από βρασμένο καλαμποκάλευρο) όπως οι Λομβαρδοί χωρικοί, αν δεν ζει στις άθλιες συνθήκες των αγροτών της Απουλίας, είναι απλώς επειδή δεν θα δεχόταν τέτοιες συνθήκες διαβίωσης.
Το ίδιο ισχύει και για τις απεργίες όπως και για τις πολιτικές αναταραχές και επαναστάσεις. Όσοι τις οργανώνουν συνήθως χάνουν την ελευθερία τους, ή τη ζωή τους, ή τουλάχιστον την ηρεμία τους, αλλά μόνο λόγω αυτών των αναταραχών, ή του φόβου τους, οι κυβερνήσεις παραχωρούν λίγη περισσότερη ελευθερία. Χωρίς επαναστάσεις θα ήμασταν ακόμα υπό το μαστίγιο της Ιεράς Εξέτασης. Και τώρα, ακριβώς επειδή δεν έχει υπάρξει επανάσταση για τόσο καιρό και δεν υπάρχει ορατή διάθεση να γίνει, σταδιακά επιστρέφουμε σε αυτή την κατάσταση.
Έτσι, η απεργία είναι ένας καλός τρόπος για να προσκολληθεί ο εργάτης σε ένα δεδομένο μέτρο (όσο μικρό κι αν είναι) ευημερίας. Είναι, σε κάθε περίπτωση, ένα αναπόφευκτο γεγονός της ζωής για τον προλετάριο, αν δεν θέλει να βυθιστεί σε ένα ολοένα και χαμηλότερο και πιο κτηνώδες βιοτικό επίπεδο.
Η απεργία και, ακόμη περισσότερο, οι προετοιμασίες της απεργίας ενώνουν τους εργάτες ως αδέρφια, τους συνηθίζουν να αναλογίζονται τις συνθήκες εργασίας τους, τους ανοίγουν τα μάτια στις αιτίες της κοινωνικής δυστυχίας και, ενώ τους ενώνουν στην επιδίωξη άμεσων κερδών, τους προετοιμάζουν για τη μελλοντική χειραφέτηση.
Ωστόσο, δεν πρέπει να πιστεύουμε ότι οι απεργίες επαρκούν για να λύσουν το κοινωνικό ζήτημα ή ακόμα και να βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής όλων των εργαζομένων με σοβαρό και διαρκή τρόπο.
Όσο αποφασισμένοι κι αν είναι οι εργάτες να επαναστατήσουν ενάντια στις συνθήκες διαβίωσης που πέφτουν κάτω από ένα ορισμένο επίπεδο, με την παραγωγή οργανωμένη όπως είναι σήμερα, υπάρχουν ακόμη ισχυρότερες συνθήκες που συντρίβουν κάθε πιθανή αντίσταση. Ο αυξανόμενος αριθμός των ανέργων, οι κρίσεις και οι μετεγκαταστάσεις βιομηχανιών θα επιμένουν όσο διαρκεί η ιδιωτική ιδιοκτησία και η παραγωγή με σκοπό το κέρδος, και η φτώχεια απλώς θα ταλαντεύεται μεταξύ ενός υψηλότερου και ενός χαμηλότερου σημείου χωρίς ποτέ να εξαφανίζεται, αναγκάζοντας τους εργάτες να διανύουν τον ίδιο επώδυνο δρόμο ξανά και ξανά.
Έτσι, ενώ διεξάγουν τον καθημερινό αγώνα της εργατικής αντίστασης, οι αντιστασιακές κοινωνίες πρέπει επίσης να στοχεύουν σε έναν υψηλότερο και γενικότερο στόχο: τον μετασχηματισμό του συστήματος ιδιοκτησίας και παραγωγής. Πρέπει να προετοιμάσουν τους εργάτες για τη μεγάλη μάχη και να τους εξοπλίσουν ώστε κάποια μέρα να εκτελέσουν εκείνες τις λειτουργίες στη ζωή της κοινωνίας που εκτελούνται σήμερα, εις βάρος των εργατών, από καπιταλιστές και κυβερνήτες.
*Μετάφραση: Αργύρης Αργυριάδης.
