logo2

Από το Συνέδριο της FAUD το 1922

Albert Meltzer*

(Σημείωση της μετάφρασης: Όταν δημοσιεύτηκε το άρθρο στο διαδικτυακό τόπο libcom υπήρξαν ορισμένες προειδοποιήσεις για την ακρίβεια όσων έγραψε ο Άλμπερτ Μέλτζερ. Το κείμενο και τα σχόλια πάντως παρατιθεται στα αγγλικα εδώ: https://libcom.org/history/1918-1937-anarchist-activity-in-nazi-germany)

Ορισμένες σημειώσεις σχετικά με τη δραστηριότητα των αναρχικών στη Γερμανία αμέσως, πριν και λίγο πιο μετά την κατάληψη της εξουσίας από τους Ναζί, συμπεριλαμβανομένων των των αποπειρών δολοφονίας του Αδόλφου Χίτλερ.

Μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τα αρχεία της γερμανικής αστυνομίας παρελήφθησαν από τους Αμερικανούς και, όταν αυτά άνοιξαν οι διάφοροι μελετητές διαπίστωσαν ότι η γερμανική αναρχική αντίσταση κατά τη διάρκεια των χρόνων αυτών ήταν εξαιρετικά μεγάλη. Υπήρξε ένα εξαιρετικά ενεργό και ισχυρό αναρχικό κίνημα της εργατικής τάξης, υπόγειο κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Bismarck, αλλά και επί Χίτλερ. Οι ιστορικοί αγνοούσαν αυτό το κίνημα, επειδή κάποιοι απέκρυπταν την ιστορία του και ασχολούνταν μόνο με την εξουσιαστική πολιτική ή κάποια ρεύματα τέχνης). Εδώ μπορούμε να δώσουμε μόνο κάποιους δείκτες της όλης έρευνας.

Μεγάλο μέρος του παλαιού αναρχοσυνδικαλιστικού κινήματος, με την FAUD (που συντρίφθηκε αργότερα από τον Χίτλερ) επικεντρωνόταν στη Ρηνανία και το Ρουρ, όπου είχε μια βάση υποστήριξης στα ορυχεία και τη βαριά βιομηχανία και είχε στηρίξει τα εργατικά συμβούλια του 1918. Στη Βαυαρία, το εργατικό κίνημα ήταν πολύ πιο άκαμπτο. Ο βαυαρέζικος εθνικισμός επισκίαζε το όλο κίνημα: στο Μόναχο ο λαός, από τη μια, κατερχόταν ολόκληρος σχεδόν σε μια μαζική πορεία για να τιμηθεί ένας τοπικός κυβερνήτης μετά θάνατον, αλλά μέσα σε λίγους μήνες εξεγειρόταν μαζικά ενάντια στην αστική τάξη και κάθε άρχουσα τάξη, αν και ίσως κάποιοι το είδαν ως σύγκρουση με την πρωσική κυριαρχία. Δημιουργήθηκε ένα «σοβιέτ» με τη συμμετοχή αναρχικών διανοουμένων, αλλά συντρίφτηκε από την αστικο-χριστιανική δικτατορία. Το νέο κόμμα υπό την ηγεσία του Χίτλερ εμφορείτο από κάποιες δόσεις συμπάθειας, επειδή θεωρήθηκε αρχικά ως «ένα αυστηρά βαυαρικό μοναρχικό κόμμα». Με την εμφάνισή του, σαν σε μια κωμική όπερα το 1923, τέθηκε με ήπιο τρόπο εκτός νόμου από την ίδια αυτή κυβέρνηση που είχε σφαγιάσει τους εργάτες στην Κομμούνα του Μονάχου.

Σε ορισμένα μέρη, όπως η Βυρτεμβέργη, την εποχή της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, υπήρχαν ενεργά τμήματα της FAUD, κυρίως σιδηροδρομικοί εργάτες που είχαν δραπετεύσει από το Μόναχο.

Στο Βερολίνο οι αναρχοσυνδικαλιστές αποτελούσαν μέρος ενός πολύ ευρύτερου κινήματος και λειτουργούσαν με βάση μια ξεχωριστή σοσιαλιστικής υφής κουλτούρα, μεταξύ ορθόδοξων σοσιαλιστών και κομμουνιστών, κάτι που, όμως, μείωνε την επίδραση του αναρχισμού. Η επιτυχία του κόμματος του Χίτλερ είχε καταστροφική και παραλυτική επίδραση στο κίνημα της εργατικής τάξης. Για χρόνια θεωρείτο, ακόμα και από εκείνους που αντιτάσσονταν στο Κομμουνιστικό Κόμμα, ότι ο Κόκκινος Στρατός του θα άνοιγε μάχες εναντίον του. Αναμενόταν ότι ο αγώνας θα στεφόταν από επιτυχία και όχι από αποτυχία. Αυτή η πεποίθηση ήταν ριζωμένη ακόμη και σε εκείνους που τάσσονταν υπέρ της ενότητας σοσιαλιστών-κομμουνιστών ενάντια στον ναζισμό. Αν και τα τμήματα της εργατικής τάξης μάχονταν από καιρό στους δρόμους ενάντια στο χιτλερισμό, κανείς δεν περίμενε ότι ο αγώνας θα εγκαταλειπόταν χωρίς έναν πυροβολισμό ή ένα παρόμοιο χτύπημα.

Σε μια πόλη όπως η Κολωνία, μόλις μήνες πριν ο Χίτλερ καταλάβει την εξουσία, οι αναρχοσυνδικαλιστές οργάνωσαν μια διαδήλωση, που έτυχε μεγάλης λαϊκής υποστήριξης, κατά της επίσκεψης του Γκέμπελς, ο οποίος εξέφρασε τα παράπονά του ότι «εκδιώχθηκε από την πατρίδα του ως εγκληματίας». Ήταν μια πρόκληση για τις τάσεις εκείνες του γενικότερου κινήματος, που αισθάνονταν υποχρεωμένες να διοργανώνουν παρόμοιες διαδηλώσεις, πραγματοποιώντας ναζιστικές προπαγανδιστικές περιηγήσεις, στο αποκορύφωμα της Ύφεσης (και, επομένως, όταν «ιστορικοί» ισχυρίστηκαν αργότερα ότι στήριζαν την οικοδόμησή τους) κάτι που ήταν επικίνδυνο στο έπακρο. Ο Χίτλερ ταξίδευε με το αεροπλάνο για να έχει τον μικρότερο κίνδυνο εκδήλωσης απόπειρας δολοφονίας του.

Στο Βερολίνο, οι πορείες των ναζί περικυκλώνονταν και προστατεύονταν σε μεγάλο βαθμό από την αστυνομία (όπως οι φασιστικές πορείες στη Βρετανία). Ο Isherwood, ως νέος παρατηρητής λίγους μήνες πριν από την ανάληψη της εξουσίας από τους Ναζί, σημείωσε ότι τα εχθρικά πλήθη στην περιοχή της εργατικής τάξης Moabit γελούσαν όταν ένας ηλικιωμένος και λιποθυμικός διοικητής των SS δεν μπορούσε να διατηρήσει το ρυθμό και σήκωσε μόνος του το προστατευτικό κορδόνι. Μία συμμορία, στην οποία ανήκε ο Horst Wessel, το δοκίμασε και έγινε μάρτυρας για τους ναζί. Οι ναζιστικές (προπαρασκευαστικές) δραστηριότητες, κυρίως στήνοντας παγίδες σε Εβραίους ,στρέφονταν εναντίον επαγγελματιών ή συγγραφέων, συχνά όταν κάθονταν σε καφετέριες και μικρά καταστήματα, μόνοι τους.

Ποτέ δεν συνέβη σε ανθρώπους, τουλάχιστον σε όλους τους οργανωμένους εργαζόμενους που ζούσαν σε προλεταριακές περιοχές, γιατί οι επιτιθέμενοι θα απομονώνονταν. Αφότου ο Χίτλερ ανέλαβε την εξουσία, η ηγεσία των SS δόθηκε στον Hindenburg, με τη σιωπηρή έγκριση των περισσότερων κομμάτων και έτσι η εξουσία τους αυξήθηκε δραματικά.

Σχεδόν σε μια νύχτα κορυφαίες εργατικές οργανώσεις κατέρρευσαν με τις μαζικές συλλήψεις -που ήταν εντελώς παράνομες- των ηγεσιών τους. Τίποτα άλλο δεν εξαφανίστηκε πιο άγρια ​​από τον στρατό του Κόκκινου Μετώπου, που τη μια μέρα παρέλαυνε στους δρόμους με τους στρατηγούς του που είχαν εκπαιδευτεί στη Μόσχα, και την επόμενη μέρα είχε στριμωχτεί σε τρύπες και λαγούμια, σε βιαστικά διαμορφωμένα στρατόπεδα συγκέντρωσης χωρίς ούτε μια ντουφεκιά (τουλάχιστον οι απεχθείς Αυστριακοί μεταρρυθμιστές σοσιαλδημοκράτες πάλεψαν μέχρι τον τελευταίο εναντίον του Ντόλφους).

Το κομμουνιστικό κόμμα κηρυχθηκε παράνομο, οι σοσιαλιστές και το συνδικαλιστικό κίνημα προσπάθησαν να συνάψουν ειρήνη αλλά σιγά-σιγά κηρύχθηκαν και αυτοί παράνομοι - μετά από το οποίο η σοσιαλδημοκρατία δεν είχε τίποτα να προσφέρει. Οι ηγέτες των συνδικαλιστικών οργανώσεων επεδίωκαν να μεταφέρουν τα κεφάλαιά τους σε οργανώσεις βετεράνων πολέμου (όπου, για ιδεολογικούς λόγους, οι ναζί δεν μπορούσαν να τους παρακρατήσουν, αν και τους έλεγχαν ούτως ή άλλως). Η εργατική τάξη στο σύνολό της ήταν εντυπωσιασμένη από το γεγονός ότι όλη η άμυνα που είχε οικοδομηθεί γύρω από τον εαυτό τους κατλερρυσε λές και την φύσηξε άνεμος.

Όλα αυτά ξεπέρασας ακόμα και τους Γερμανούς αναρχικούς, οι οποίοι, με εξαίρεση τη Ρηνανία, έγιναν ένα περιθωριοποιημένο διαφωνόν κίνημα, ανίκανο να μιλήσει και,  επομένως, να αναπτυχθεί. Οι εργαζόμενοι στη Ρηνανία αποδέχθηκαν πιο αργά την όλη κατάσταση, δεν είχαν αρχικά προκληθεί από τους ναζί, αλλά καθώς οι επαφές εξαφανίστηκαν, υπέκυψαν και αυτοί - αν και όχι εντελώς. Κατά τη διάρκεια των δώδεκα ετών της δικτατορίας των ναζί, λίγες απομονωμένες, ιδιαίτερα εργατικές ομάδες παρέμειναν σταθερές. Όμως, οποιαδήποτε συντονισμένη δράση δεν ήταν δυνατή.

Όπου αντιστάθηκαν οι Γερμανοί αναρχικοί και οι συμβουλιακοί κομμουνιστές (οι οποίοι κατά τη διάρκεια ολόκληρης της ναζιστικής περιόδου ξέχασαν τις διαφορές τους, που βέβαια δεν ήταν ποτέ μεγάλες) αυτό έγινε μέσω ατομικής δράσης. Αποτελεί μια από τις ειρωνείες της ιστορίας -αν και τυπική- ότι η μόνη προσπάθεια εναντίον του Χίτλερ, που θεωρείται άξια μνήμης, έγινε από κάποιους που υποστήριζαν την πολεμική του προσπάθεια μέχρι να ηττηθούν (ενώ οι διανοούμενοι όπως ο Rudolf Rocker και ο Augustin Souchy καθώς και η Διεθνής Ένωση Εργαζομένων, απέτυχαν μετά τον πόλεμο να τεκμηριώσουν απόπειρες δολοφονίας του Χίτλερ από αναρχικούς για τους αδιαμφισβήτητα αληθείς λόγους, ότι μια τέτοια δραστηριότητα κάνει τον αναρχικό να φαίνεται άτιμος!).

Κανείς δεν πίστεψε ποτέ ότι μια δολοφονία του Χίτλερ θα συνεπαγόταν αυτόματη ήττα του ναζισμού. Αλλά ήταν τόσο μεγάλη η συγκεντρωμένη λατρεία για τον ήρωα φύρερ, που ενδεχόμενη δολοφονία του θα αποσταθεροποιούσε ολόκληρο το ναζιστικό κόμμα και θα προσέδιδε μια αναζωογόνηση της εμπιστοσύνης στην αντιναζιστική πλειοψηφία, αν και απλά με αμυντικά μέσα.

Δεν υπήρξαν ποτέ τόσες πολλές απόπειρες κατά του Χίτλερ όσες έγιναν και κατά του Μουσολίνι από τους Ιταλούς αναρχικούς και ήταν πολύ περισσότερες από ό,τι πιστεύεται γενικά. Μόνο μερικές παρατίθενται εδώ, και δεν μπορούμε ακόμη (για λόγους έλλειψης λεπτομερούς γνώσης) να θίξουμε άλλες πτυχές της αντίστασης όπως αυτής των αναρχοσυνδικαλιστών στο Duisburg.

Η πρωτοποριακή προσπάθεια (στην πραγματικότητα, η καταστροφή του Ράιχσταγκ και όχι μια δολοφονία) ήταν αυτή του Van der Lubbe, ενός συμβουλιακού κομμουνιστή, ο οποίος θεώρησε ότι ο εμπρησμός του κοινοβουλίου των ναζί και εκείνων που τους είχαν παραχωρήσει τη νίκη θα είχε ως επακόλουθο να εξεγερθεί το προλεταριάτο. Αν και ήταν επιτυχημένη σε ό,τι αφορά το κάψιμο, ο Van der Lubbe καταγγέλθηκε από το παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα και τους φιλελεύθερους συμμάχους του ως… ναζί. Είπαν  ήταν ότι το έκαναν οι ίδιοι οι ναζί για να δυσφημίσουν τους κομμουνιστές (μια τυπική φιλελεύθερη αντίδραση σε κάθε παρόμοια δράση).

Η ομάδα Schwarzrotgruppe (Black and Red Group), που έδρευε αρχικά στο Ντίσελντορφ, ήταν η πρώτη και πιο επίμονη ομάδα που υποστήριζε και σχεδίαζε τη δολοφονία του Χίτλερ. Θεωρούσε ότι το λάθος που έγινε στον εμπρησμό του Ράιχσταγκ ήταν η συμμετοχή ενός άνδρα ολλανδικής καταγωγής, έχοντας κατά νου το μίσος κατά των αλλοδαπών που πιστεύεται ότι αναπτύσσεται στη Γερμανία με την πλύση εγκεφάλου από τους ναζί (αν και σε μια ολοκληρωτική χώρα υπάρχει η τάση να πιστεύουν ότι όλοι οι άλλοι σκέφτονται και ενεργούν το ίδιο).

Πραγματοποιήθηκαν αλλες δύο σχεδόν παρόμιες προσπάθειες, μία φορά σε μια μπυραρία του Μονάχου, όπου γινόταν μια ναζιστική γιορτή το 1923, και άλλη μια φορά στην Όπερα της Νυρεμβέργης. Και οι δύο απέτυχαν την τελευταία στιγμή, αλλά οι “δράστες” διέφυγαν, φτάνοντας στη Γλασκώβη (όπου τους δόθηκε καταφύγιο από τον αείμνηστο αναρχικό Frank Leech, στο σπίτι του οποίου συναντήθηκα με αυτούς τιυς αγωνιστές το 1937). Θεώρησαν σκόπιμο να μεταβούν στο Μπέρμιγχαμ, αργότερα, όταν η γερμανική αστυνομία εν μέσω κάποιας σύγχυσης (χωρίς αμφιβολία, λόγω της κατλασχεσης του αρχείου της από την Ουάσινγκτον) θεώρησε ότι η Ομάδα Κόκκινο και Μαύρο (Άγγλοι πασιφιστές), ήταν η ίδια ομάδα με την ομάδα Schwarzrot (Μαύροκόκκινοι), από καιρό νεκρή ή διασκορπισμένη, ήταν ως υπεύθυνη για τη δολοφονία ενός πρώην ναζιστή τραπεζίτη.

Υπήρξε μια άμεση απάντηση σε αυτές τις δύο αποτυχημένες προσπάθειες -με μια εντελώς ατομική πλοκή- δολοφονίας του Χίτλερ σε μια συγκέντρωση στην Κολωνία, αλλά καθώς ο υπεύθυνος γι’ αυτό συνελήφθη, δεν υπάρχει κανένα στοιχείο. Το γεγονός αυτό οδήγησε σε μαζικές συλλήψεις μεταξύ των εργαζομένων στη Ρηνανία, προκαλώντας παράλυση της δράσης τους. Από τις πολλές άλλες προσπάθειες που έγιναν, επίσης, γι’ αυτήν που έχουμε περισσότερα γεγονότα, είναι εκείνη της Hilda Monte, η οποία συμμετείχε σε αναρχικές αλλά και σε συμβουλιακές κομμουνιστικές ομάδες και είχε δραστηριοποιηθεί σε δύο ή τρεις μονάδες ενεργητικής αντίστασης. Η εν λόγω αγωνίστρια ήταν ένας εξαιρετικά αποφασισμένος άνθρωπος, αλλά ήταν απογοητευμένη που οι Schwarzrot δεν την είχαν χρησιμοποιήσει (αισθάνονταν ότι οι ναζι θα εκμεταλλεύονταν την εβραϊκή της καταγωγή, όπως έγινε σίγουρα στη μεταγενέστερη περίπτωση του Herschel Grynszpan, η δολοφονία του οποίου από τον Vom Rath οδήγησε στην περίφημη “Νύχτα των Κρυστάλων"). Προκειμένου να εργαστεί πιο ελεύθερα, έγινε Βρετανή με τη μέθοδο του γάμου με έναν ομοφυλόφιλο ακτιβιστή, τον John Olday, ο οποίος, παρόλο που ήταν Γερμανός λόγω της γέννησής του στη Γερμανία, είχε βρετανικό διαβατήριο μέσω του Καναδού πατέρα του.

Η ίδια συμμετείχε σε σχέδια για μια άλλη απόπειρα δολοφονίας του Χίτλερ σε μια συγκέντρωση και δραπέτευσε την τελευταία στιγμή στην Αγγλία. Ο Olday απελάθηκε, επίσης, ως αποτέλεσμα. Εκεί η ομάδα με την οποία συμμετείχε διατύπωσε τα σχέδια που είχαν ματαιωθεί εξαιτόιας της απλή σύμπτωσης ότι ο Χίτλερ δεν είχε εμφανιστεί. Χρηματοδοτήθηκαν αρχικά από έναν πλούσιο βιομήχανο, τον Τζωρτζ Στράους, που ήταν και βουλευτής του Εργατικού Κόμματος (αργότερα πρόεδρος της Βουλής). H Hilda Monte επέστρεψε στη Γερμανία, αλλά πιθανότατα το νέο σχέδιο πήγε στραβά και επέστρεψε στο Λονδίνο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος.

Οι αρχές υποπτεύονταν τη Γερμανίδα αυτή που είχε εμφανιστεί λίγο πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών στο Λονδίνο, παρ’ ότι είχε Βρετανό σύζυγο (με τον οποίο βέβαια δεν είχε ζήσει ποτέ!) Κρτήθηκε και, όπως πολλοί αντιφασιστές, αισθάνθηκε έντονη ταπείνωση γι’ αυτό. Ερχόμενη σε επαφή με Βρετανούς αναρχικούς, αισθάνθηκε σίγουρη ότι το σχέδιό της θα πήγαινε καλά εάν θα μπορούσε να επιστρέψει ξανά. Ο Στράους είχε ήδη αποσυρθεί, αν και οι σχέσεις του θα ήταν χρήσιμες (πιθανώς πίστευε ότι ήταν μπλεγμένος σε μια ναζιστικη συνομωσία), αλλά μετά τον πόλεμο παραδέχτηκε τη βοήθεια που είχε παράσχει). Η Hilda Monte βρήκε, από σύμπτωση, ότι αυτός που ήταν έτοιμος να την υποστηρίξει οικονομικά, έχοντας και επίσημες επαφές, ήταν ένα αστέρι της ταινίας, που είτε τυχαία είτε όχι, δολοφονήθηκε από τους ναζί στην Πορτογαλία.

Της επετράπη να επιστρέψει (πώς, δεν γνωρίζω) όπου ήλθε σε επαφή με την ομάδα της, αιχμαλωτίστηκε  από τη Γκεστάπο και δολοφονήθηκε - αρκετά φρικτά υποθέτουμε. Ένας σοσιαλιστής σύντροφος με πληροφόρησε ότι ο αστυνομικός Jones, της Ειδικής Ασφάλειας, του μίλησε κατά τη διάρκεια του πολέμου, εκφράζοντας  την ανησυχία του για τον απερίσκεπτο τρόπο με τον οποίο επιτράπηκε στη Hilda να επιστρέψει και τον θαυμασμό της για την τόλμη της. Φαίνεται ότι οι μυστικές υπηρεσίες αποφάσισαν να αποσύρουν κάθε υποψία γι’ αυτήν, ότι ήθελε δήθεν να βοηθήσει τον Χίτλερ και να την αφήσει να προχωρήσει. Δεν αναφέρεται σε κανένα κατάλογο πρακτόρων των συμμάχων που αποστέλλονταν στη Γερμανία (κάποιοι έλεγαν ότι αυτό δεν έγινε λόγω της φυλετικής προέλευσής της ή λόγω του φύλου της, αλλά πιθανότατα επειδή ήταν ανεξάρτητη από την κυβέρνηση): η ανάμειξή της μνημονεύεται στο Ισραήλ (όπου φυλάσσονται τα αρχεία της υπόθεσή της), αν και δεν ήταν ποτέ σιωνίστρια.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, όταν ο Χίτλερ συναντήθηκε με τον Φράνκο, υπήρξε ένα άλλο σχέδιο να δολοφονηθούν μαζί, από Ισπανούς αναρχικούς αυτή τη φορά, αν και με κάποια γαλλική και γερμανική ανάμειξη. Αυτό σίγουρα θα άλλαζε την πορεία της ιστορίας και βέβαια θα ήταν μια από τις λαμπρές σελίδες της αναρχικής αντίστασης, αν ήταν επιτυχής. Εκείνοι που αρέσκονται σε θεωρίες συνομωσίας όπως οι ερασιτέχνες, θα πρέπει να λάβουν υπόψη ότι οι ενδιαφερόμενοι δεν ήταν επαγγελματίες δολοφόνοι αλλά απλοί εργάτες που ζούσαν σε καθεστώς ανυπόφορης καταπίεσης. Τουλάχιστον, τα γεγονότα αυτά πρέπει να δημοσιοποιούνται και να μην αποκρύπτονται. Ήταν αντιπροσωπευτικά των πραγματικών συναισθημάτων των εργαζομένων κατά τα χρόνια της ήττας της εργατικής τάξης όταν οι ηγέτες τους συνέδεαν το όνομά τους με κάθε βρωμιά.

*Συντάχθηκε από τον Albert Meltzer, για το παλιό αγγλικό περιοδικό (και αργότερα εφημερίδα) “Black Flag”. Μετάφραση: “Ούτε Θεός-Ούτε Αφέντης”.