Η Φεντερασιόν

Στις 2 Οκτωβρίου 1908, ιδρύθηκε η Ενωμένη Εργατική Σοσιαλδημοκρατική Ομάδα (ΕΕΣΔΟ), στην οποία συμμετείχαν ο Αβραάμ Μπεναρόγια (ο οποίος είχε τότε και κάποιες αναρχίζοντες απόψεις) και μερικοί σοσιαλιστές της τάσης των στενών, όπως οι Ρούσεφ, Λάλοφ, Τόσεφ και Γιάνεφ και μερικοί αναρχικοί, σύνολο 15-16 άτομα. Με πρωτοβουλία της ομάδας, δημιουργήθηκε συνδικάτο τυπογράφων - το πρώτο στη Θεσσαλονίκη - με μέλη τους τυπογράφους δύο βουλγαρικών και ενός ιταλικού τυπογραφείων. Συγκροτήθηκε ακόμα και μια εβραϊκή σοσιαλιστική ομάδα, στην οποία συμμετείχαν επίσης μερικοί αναρχικοί. Πάντως, τα περισσότερα μέλη της Φεντερασιόν ήσαν Εβραίοι.
Έγιναν διάφορες συγκεντρώσεις, διαλέξεις και άλλες εκδηλώσεις με οργανωτή την ΕΕΣΔΟ.Τον Φεβρουάριο του 1909, η ΕΕΣΔΟ διαλύθηκε και ορισμένα από τα μέλη της προσχώρησαν στο Ομοσπονδιακό Λαϊκό Κόμμα του Ντιμιτάρ Βλάχωφ και μερικοί άλλοι σε διάφορα βουλγαρόφωνα κόμματα. Ο Μπεναρόγια και μερικοί Εβραίοι σοσιαλιστές και αναρχικοί ίδρυσαν την Εβραϊκή Λέσχη, ενώ μερικοί στενοί σοσιαλιστές τη Σοσιαλδημοκρατική Ομάδα. (Το Ομοσπονδιακό Λαϊκό Κόμμα του Ντιμιτάρ Βλάχωφ ιδρύθηκε στις 15 Αυγούστου 1908 και θεωρείται συνεχιστής του έργου της Μυστικής Επαναστατικής Οργάνωσης Μακεδονίας-Αλεξανδρούπολης. Στο κόμμα αυτό συμμετείχαν και ορισμένοι αναρχικοί, όπως ο Σλαβομακεδόνας Σαντάνσκι και άλλοι επαναστάτες όπως ο επίσης Σλαβομακεδόνας Μπαϊρακτάροβιτς και ο Ρουμανόβλαχος Πανίτσα, που αποτελούσαν την αριστερή πτέρυγα του κόμματος, υποστηρίζοντας την άμεση εξέγερση των λαών της περιοχής της Μακεδονίας και την αυτονόμησή της. Μια άλλη τάση στο κόμμα αυτό, με επικεφαλής τον ίδιο το Βλάχωφ, υποστήριζε μια πολιτική συνδιαλλαγής με τους Νεότουρκους. Επίσης, μια άλλη διαφορά μεταξύ των τάσεων αυτών ήταν ότι η αριστερή τάση εναντιωνόταν στη συμμετοχή στις εκλογές και η άλλη υποστήριζε την κάθοδο σε αυτές.
Πάντως, στις τότε εκλογές ο Βλάχωφ εξελέγη βουλευτής Θεσσαλονίκης - στο Οθωμανικό κοινοβούλιο, φυσικά - ενώ ο Σαντάνσκι και οι υπόλοιποι τάχθηκαν εναντίον των εκλογών. Ουσιαστικά, το κόμμα αυτό δεν απέκτησε μεγάλη επιρροή και κατόπιν διαλύθηκε και ο Βλάχωφ και μερικοί άλλοι προσχώρησαν στη Φεντερασιόν. Ο ρόλος όμως του Σαντάνσκι στη διάδοση των αναρχικών ιδεών στη Θεσσαλονίκη και σ' ολόκληρη την περιοχή ήταν αρκετά σημαντικός).
Τον Μάιο του ίδιου χρόνου (1908), η Σοσιαλδημοκρατική Ομάδα, η Εβραϊκή Λέσχη και μερικοί άλλοι μεμονωμένοι, ενώθηκαν και συγκρότησαν τη Σοσιαλιστική Ομοσπονδία Θεσσαλονίκης, τη Φεντερασιόν, όπως έμεινε γνωστή στην ιστορία.
Στην οργάνωση αυτή συνυπήρχαν Βούλγαροι, Εβραίοι και Έλληνες εργάτες, στενοί σοσιαλιστές και αναρχικοί. Εκδόθηκε η εφημερίδα «Ραμποτνιτσέσκα Ισκρα» στα βουλγαρικά, η «Λα Σολιδαριδάδ Οβραδέρα» («Εργατική Αλληλεγγύη») στα σεφαραδίτικα (γλώσσα των Εβραίων που προέρχονταν από την Ισπανία, όπως ήταν η πλειοψηφία των Εβραίων της Θεσσαλονίκης) και η «Εφημερίδα του Εργάτου» στα ελληνικά. Τον Νοέμβριο του 1909 όμως, οι Βούλγαροι στενοί σοσιαλιστές αποχώρησαν από την Ομοσπονδία και συγκρότησαν την Εργατική Σοσιαλδημοκρατική Οργάνωση Θεσσαλονίκης. Οι δύο αυτές οργανώσεις δρούσαν στη Θεσσαλονίκη μέχρι και την είσοδο του ελληνικού στρατού το 1912.
Η βουλγαρική και η εβραϊκή ομάδα της Φεντερασιόν είχαν πλήρη αυτονομία μεταξύ τους και συμφωνούσαν μόνο σε επιμέρους ζητήματα. Τα γραφεία της Ομοσπονδίας ονομάζονταν «Σπίτι του Εργάτη» και εκεί στεγάζονταν και διάφορα συνδικάτα, όπως η Ένωση Καπνεργατών, μια βιβλιοθήκη και μια καντίνα.
Στις 5 Ιουνίου 1909, η Φεντερασιόν οργάνωσε την πρώτη της διαδήλωση εναντίον των σχεδίων της οθωμανικής εξουσίας να περικόψει δικαιώματα εργατών στο συνδικαλισμό και το δικαίωμα της απεργίας. Εκδόθηκε ένα κάλεσμα σε πέντε γλώσσες, τουρκικά, ελληνικά, γαλλικά, ισπανοεβραϊκά και βουλγαρικά. Στη διαδήλωση συμμετείχαν περίπου 8.000 άτομα. Μίλησαν ο Τούρκος Ριζά, ο Έλληνας Χαλκιός, ο Βούλγαρος Τόμωφ και ο Εβραίος Μπεναρόγια. Στις 10 Ιουλίου 1909, οργανώθηκε μια άλλη διαδήλωση για την επέτειο του κινήματος των Νεότουρκων. Στις 15 Αυγούστου 1909, έγινε μια ακόμα διαδήλωση, για να αναγγελθεί η έκδοση της «Εφημερίδος του Εργάτου». Στις 11 Οκτωβρίου 1909, έγινε διαδήλωση εναντίον της θανατικής καταδίκης του Ισπανού αναρχικού παιδαγωγού Φραντσίσκο Φερρέρ υ Γκάρδια.
Γρήγορα η Φεντερασιόν απέκτησε μια μεγάλη ικανότητα στο να κινητοποιεί μεγάλα τμήματα εργατών. Συνδέθηκε με το Β' Διεθνή και με οργανώσεις άλλων χωρών. Με τους Βούλγαρους στενούς σοσιαλιστές είχε, αρχικά, μια τυπική επαφή, στη συνέχεια, όμως, οι σχέσεις τους πέρασαν από δρόμους έντονης κριτικής και πολεμικής, κάτι που συνέβαινε άλλωστε και στο εσωτερικό της οργάνωσης. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αποχωρήσουν οι Βούλγαροι αναρχικοί και ο Άνχελ Τόμωφ, ενώ οι Εβραίοι αναρχικοί παρέμειναν στην οργάνωση. Παράλληλα, ο Μπεναρόγια κατηγορήθηκε για κατάχρηση χρημάτων της οργάνωσης. Το Δεκέμβριο του 1909, μετά από πρόταση των Βούλγαρων στενών σοσιαλιστών, η Φεντερασιόν αποκλείστηκε από τη Α' Σοσιαλδημοκρατική Συνδιάσκεψη Βαλκανίων, που έγινε στο Βελιγράδι.Το Μάρτιο του 1910, το Ομοσπονδιακό Λαϊκό Κόμμα διαλύθηκε και ο Ντιμιτάρ Βλάχωφ προσχώρησε στη Φεντερασιόν, εκπροσωπώντας την στη βουλή. Μετά το Διεθνές Σοσιαλιστικό Συνέδριο της Κοπεγχάγης, οι σχέσεις Φεντερασιόν και Βούλγαρων στενών σοσιαλιστών αποκαταστάθηκαν, αν και η προηγούμενη διαμάχη είχε αφήσει έντονα τα σημάδια της.
Στο μεταξύ, ο Μπεναρόγια και μερικοί άλλοι προχωρούσαν ολοένα προς πιο ρεφορμιστικές απόψεις, παρά το ότι υιοθετούσαν την αρχή ότι τα συνδικάτα θα πρέπει να παραμείνουν ουδέτερα από κόμματα. Εκείνες τις μέρες (Αύγουστος 1909) ξέσπασε μια απεργία των καπνεργατών και κατά τη διάρκειά της η εβραϊκή εφημερίδα της Φεντερασιόν «Λα Σολιδαριδάδ Οβραδέρα» απέκτησε τη μεγαλύτερη κυκλοφορία από όλες τις άλλες εφημερίδες.
Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, οργανώθηκαν μεγάλες αντιπολεμικές εκδηλώσεις και η Φεντερασιόν με άλλες οργανώσεις υπέγραψε το «Μανιφέστο των Σοσιαλιστών της Τουρκίας και των Βαλκανίων εναντίον του πολέμου». Άρχισαν διώξεις και τρομοκρατία σε βάρος της οργάνωσης. Οι Βούλγαροι στενοί κατέφυγαν στη Βουλγαρία, ενώ έγιναν απελάσεις από τη Θεσσαλονίκη.
Το 1912 και 1913, οι γιορτασμοί για την Εργατική Πρωτομαγιά απαγορεύθηκαν. Μια άλλη εφημερίδα της Φεντερασιόν, η «Αβάντι» λογοκρίθηκε. Τον Μάιο του 1913 ξέσπασε αυθόρμητη απεργία καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη, η οποία επεκτάθηκε στις Σέρρες και στην Καβάλα.. Στο διάστημα 1912-1914, η οργάνωση οργάνωσε αρκετές απεργίες και διαδηλώσεις, σε αρκετές από τις οποίες επιτέθηκε η αστυνομία.
Η Φεντερασιόν οργάνωσε και τη μεγάλη απεργία των καπνεργατών του 1914. Η απεργία ξεκίνησε στις 24 Μαρτίου από την Καβάλα όπου συμμετείχαν 20.000 καπνεργάτες. Επεκτάθηκε στη Θεσσαλονίκη όπου απήργησαν 12.000 καπνεργάτες. Στις 28 του μήνα, σημειώθηκαν συγκρούσεις απεργών και αστυνομίας-απεργοσπαστών. Οι απεργοί επιτέθηκαν στην Αμέρικαν Κόμπανυ και τραυματίστηκαν έξι εργάτες. Περίπου 1.500 απεργοί συγκρότησαν αυθόρμητη διαδήλωση και επιτέθηκαν στο Διοικητήριο. Την επόμενη ημέρα ακολούθησαν νέες συγκρούσεις και δύο συλλήψεις. Συνολικά οι συλλήψεις ήταν 13. Στις 30 Μαρτίου, σημειώθηκαν νέες συγκρούσεις, μπροστά στα γραφεία της Φεντερασιόν, οι οποίες μεταφέρθηκαν μέσα σε αυτά και τραυματίστηκαν 5 απεργοί. Η «Αβάντι» κυκλοφόρησε ειδική έκδοση. Το ίδιο βράδυ έγιναν και άλλες συγκρούσεις καπνεργατριών με την αστυνομία. Η συμπαράσταση του λαού προς τους απεργούς ήταν μεγάλη. Έγιναν διάφοροι έρανοι ενίσχυσης των απεργών. Ακολούθησαν και νέες συλλήψεις, ενώ μερίδα του τύπου, ειδικά η εφημερίδα «Νέα Αλήθεια», καταφέρθηκε υβριστικά εναντίον των απεργών. Η απεργία όμως επεκτάθηκε και σε άλλες πόλεις, όπως στη Δράμα - όπου απήργησαν 4.000 καπνεργάτες - στο Βόλο, στην Καρδίτσα και στα Φάρσαλα. Στις 10 Απριλίου 1914, η απεργία έληξε με μερικά από τα αιτήματα των απεργών να έχουν ικανοποιηθεί. Στην Καβάλα η απεργία έληξε στις 15 Απριλίου.
Στις 20 Απριλίου 1914, γιορτάσθηκε η Εργατική Πρωτομαγιά με απεργίες και διαδηλώσεις. Η αστυνομία κατέσχεσε προκηρύξεις στη Θεσσαλονίκη και στην Καβάλα και προχώρησε σε συλλήψεις και απαγόρευσε κάθε συγκέντρωση. Η Φεντερασιόν έκανε εκδήλωση στα γραφεία της όπου συμμετείχαν περίπου 8.000 άτομα. Το κύμα διώξεων όμως συνεχίστηκε και στις 8 Ιουνίου 1914, ο Μπεναρόγια και ο Γιονά συνελήφθησαν και εκτοπίστηκαν στη Νάξο για δυόμισι χρόνια. Έγιναν οι πρώτοι εκτοπισμένοι για πολιτικούς λόγους. Διάφορες σοσιαλιστικές κινήσεις και έντυπα της Ελλάδας και του εξωτερικού τους συμπαραστάθηκαν.
Στις 22 Μαΐου 1915, ξέσπασε απεργία στα τραμ και έγιναν συμπλοκές με την αστυνομία, με αρκετούς τραυματίες. Τον Ιούλιο του ίδιου χρόνου μια απεργία των αρτεργατών αντιμετωπίστηκε με πολιτική επιστράτευση, αλλά 250 αρτεργάτες αψήφησαν το μέτρο και συνέχισαν να απεργούν, ώσπου ικανοποιήθηκαν τα αιτήματά τους. Τον Αύγουστο έγιναν νέες άγριες απεργίες των καπνεργατών του εργοστασίου «Νέστος» και ενός άλλου καπνεργοστασίου.
Στις 15 Οκτωβρίου 1915, δικάστηκε η εφημερίδα «Αβάντι» για αντιπολεμική αρθρογραφία. Αλλά τον χρόνο αυτό, καθώς η Φεντερασιόν είχε παρασυρθεί αρκετά σε ρεφορμιστικές διαδικασίες, πήρε μέρος στις εκλογές, με υποψήφιους τους Σίδερη, Κουριέλ και Δημητράτο, ενώ το 1917 πρωτοστάτησε στην ίδρυση του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης και το Νοέμβριο του 1918 στην ίδρυση του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδας (μετέπειτα ΚΚΕ). Ο Αβραάμ Μπεναρόγια, στο βιβλίο του «Η πρώτη σταδιοδρομία του ελληνικού προλεταριάτου», παραδέχεται μεν, ότι αρκετά μέλη της Φεντερασιόν - περισσότεροι Εβραίοι, μερικοί Βούλγαροι και ελάχιστοι Έλληνες (αν και δεν τους κατονομάζει) - ήσαν αναρχικοί, οι οποίοι μετά ην εκτέλεση του Φραντσίσκο Φερρέρ πρότειναν - και έγινε δεκτό - η βιβλιοθήκη της οργάνωσης να πάρει το όνομά του, καταφέρεται δε εναντίον των αναρχοσυνδικαλιστών, ότι με τις ενέργειές τους τορπίλισαν την ενότητα της εργατικής τάξης (!) - έχοντας δε ως στόχους τους Σπέρα, Κουχτσόγλους, Φανουράκη κ.α. Καταφέρεται επίσης εναντίων των αναρχικών επειδή υιοθετούσαν αντιεκλογικές απόψεις και αυτός εξυμνούσε τον κοινοβουλευτικό δρόμο πάλης.